الف) وسایل خود زنبوردار : 1-کلاه توری : برای حفاظت زنبور دار از نیش زنبور بر سر و صورت و گلو . 2- لباس کار : لباس کار باید از رنگ روشن بوده، زیرا زنبور از رنگ تیره خوشش نمی آید. همچنین باید لباس انعطاف پذیر باشد و محافظ کامل بدن باشد . 3- دستکش : برای جلوگیری از نیش زنبور عادت نکرده، دستکش زنبورداری باید چرمی بوده  و آستین پارچه ای کش دار داشته باشد. 4- اهرم : وسیله ای مهم برای زنبوردار ، چرا که زنبور درب کندو را به کندو به وسیله ی بره موم می چسباند و ما باید با اهرم درب کند و را باز کنیم همچنین قاب ها هم با استفاده از موم و بره موم بر هم چسبیده اند که باز هم اهرم اینجا کار ساز است . 5- دودی : وسیله ای است که با ایجاد دود زنبورها را آرام می کند - بر س نرم : برای ریختن زنبورها به آرامی به داخل کندو. ب) وسایل لازم برای کندو : 1- ظرف غذاخوری : این وسیله در داخل کندو قرار داده شده و در زمان کمبود شهد و یا کم بودن دخیره مقداری محلول قندی داخل ظرف ریخته تا زنبوران از آن استفاده کنند. در ایران 2 نوع ظرف غذا خوری است . یکی بشقابی دیگری قابی شکل . پنجره ی ملکه : این وسیله برای 2 ملکه کردن کندو یا برای اینکه طیوری بالا کندو مخصوص ذخیره ی عسل و گرده باشد این پنجره را بین طبقه ی اول و دوم قرار داده و فقط زنبوران کارگر قادر به عبور از این قفس اند. ج) وسایل برداشت عسل 1- چنگال : برای تراشیدن پولک های مومی که روی عسل هاشان پوشانیده شد . - اکستراکتور : این وسیله به دو نوع الکتریکی و دستی وجود دارد که با نیروی گریز از مرکز عسل ها را از قاب جدا می کند. خَرَک : وسیله ای است که قاب حاوی عسل را برا آن تکیه داده و راحت با چنگال پولک ها را می تراشیم - ظرف های بزرگ عسل : در این ظرف ها دو آهوری وجود دارد که عسل را صاف می کند در ضمن در پایین شیر خروجی وجود دارد که برای بسته بندی عسل از آنجا عسل به داخل ظرف   می ریزند. ت) وسایل استفاده از موم 1- دستگاه های تصفیه کن : این دستگاه ها که از انواعی دارند موم های سیاه و کلوغه را تصفیه و مومی زرد را تولید می کند 2- دیواره ساز یا قالب زن مومی : این وسایل که هر کدام کارایی خود را دارند موم های ورق شده ، قالب زده و به شکل شش ضلعی در می آورند . 3- قرقره سیم گالوانیزه : این سیم برای سیم کشی قاب ها استفاده می شود. 4- موم ریز ( موم ذوب کن ) : وسیله ای است که بر اثر حرارت بخار آب ذوب شده و موم را به قاب می چسباند . 5- تخته موم دوز : روی این تخته چوب را کمی خیس و بعد مومی آج شده روی آن قرار می دهیم و قابی سیم کشی شده روی آن تا موم را به قاب بدوزیم. - موم دوز : پس از اینکه قاب سیم کشی شده را روی موم گذاشتیم موم دوز را روی سیم گذاشته و از ابتدا تا انتهای سیم موم دوز را حرکت می دهیم موم بر قاب دوخته می شود.  

جازدن خلیلیان بی جای مخترع اصلی

جناب بهنام خلیلیان چندی پیش در مجله شماره هشتم زنبورداری ، خود را معرفی کرد که مخترع شان های پلاستیکی است و اختراع خود را در این مجله به جامعه زنبورداری به نمایش گذاشت

در مجله شماره دهم زنبورداری ید ا... مسافر داد نامه ای اعلام نشان داد که طی آن آقای خلیلیان از آقای مسافر شکایت کرده بود که چرا ایشان نقص حقوق مخترع را انجام می دهند .دادگاه پس از تحقیقاتی متوجه می شود که آقای مسافر درست فرموده اند و شان پلاستیکی اولین بار توسط شرکت آمریکایی به نام پیرکو در سال 1952 م اختراع شده است در اینجا ثابت شد که مخترع اصلی این شان آقای خلیلیان نبوده است

زنبورها خانه نشین می شوند

شرکت فیلیپس با دادن ارائه ای طرحی به نام (کندو ی عسل شهری) توانست کاری کند که همه مردم دارای یک کندوی خانگی شوند این کندو روی شیشه ساختمان منزل نصب میشود و سوراخی دارد که به پشت شیشه منتهی می شود و داخل آن کلنی وجود دارد همراه با شان زنبور و عسل در زیر این دستگاه طنابی است که با کشیدن آن دود غلیظی بیرون می آید که زنبور هارا به رفتن بین قاب ها تحریک می کند در آخر درب کندو را باز کرده و یک قاب حاوی عسل بر میداریم

كاهش 80 درصدی تولید عسل در كشور.

مدیرعامل اتحادیه سراسری زنبورداران ایران گفت: به علت مشكلاتی همچون عارضه ccd (فروپاشی زنبورستان‌ها، بروز پدیده گرد و غبار و گرم شدن بیش از حد هوا) امسال تولید عسل در كشور80 درصد كاهش داشته است.
عفت رییسی سرحدی در گفت‌وگو با خبرنگار كشاورزی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، با بیان اینكه سال گذشته از هر كندوی زنبور عسل حدود 10 كیلو عسل برداشت می‌شد، تصریح كرد: ‌امسال متوسط برداشتی كه از هر كندو گزارش شده حدود دو تا پنج كیلو بوده و كاهش تولید به حدی است كه برخی زنبوردارها كندوهای خود را باز نكرده چرا كه هیچ تولیدی نداشتند.

رییسی با بیان اینكه در حال حاضر زنبوردارها برای گذران زندگی خود با مشكلات بسیاری روبرو شده‌اند، ادامه داد: با وضعیت كنونی چشم‌انداز اسفناكی پیش روی زنبوردارهای كشورمان قرار دارد چرا كه با ادامه روند فعلی زنبورداری در كشورمان برچیده خواهد شد.
وی با اشاره به اینكه برخی زنبورداری‌هایی كه تا سال‌های قبل صادرات عسل داشته‌اند امسال برداشتی نداشته‌اند، افزود: در چنین وضعیتی وام‌های زنبورداران نیز سر رسیده و آن‌ها در شرایط دشواری قرار گرفته‌اند كه در این زمینه به عنوان بهترین راهكارخواستار ردیف اعتباری ویژه‌ای برای نجات صنعت زنبورداری از سوی مسئولان شده‌ایم.
مدیرعامل اتحادیه سراسری زنبورداران ایران با اشاره به اینكه 60 هزار زنبورستان با ایجاد 300 هزار فرصت شغلی در كشور فعال هستند، ضمن تاكید بر فواید گرده‌افشانی زنبورها در كشور تصریح كرد: متاسفانه با وجود فوایدی كه گرده‌افشانی زنبورها برای كشور به دنبال دارد بسیاری افراد چشمشان به واردات است در حالی كه باید نگاه به زنبورداری كشورمان نگاه حمایتی باشد.
سال گذشته بارها بروز پدیده فروپاشی زنبورستانها و مشكلات بوجود آمده برای زنبورداران از سوی تولید كنندگان و نمایندگان آنها گزارش شده و نسبت به كاهش تولید عسل در سال جاری هشدار داده بودند و این در حالی است كه گفته می شود در شرایطی كه كشور دچار پدیده گرد و غبار شده گرده افشانی زنبورها در كنار فواید بسیار دیگری كه دارد این پدیده را نیز كاهش می دهد.

ناهنجاری ها و بیماری های عفونی زنبورعسل

زنبوران عسل احتمالاًنخستین بی مهرگانی هستند که بیماری های آنها گزارش شده است . عوامل محیطی و ژنتیکی در تندرستی زنبوران عسل موثر اند . باکتری ها، ویروس ها ، قارچ ها ، تک یاخته ای ها و.... از جمله عوامل محیطی هستند که باعث بروز بیماری های عفونی و مسری می شوند . سالانه در اکثر نقاط دنیا بیماری ها ، آفات و شکارچیان زنبور عسل صدمات جبران نا پذیری را به زنبورداران وارد می کنند . این در حالی است که با شناخت کامل بیماری ها و پیشگیری و درمان به موقع از بروز ضرر و زیان جلوگیری به عمل می آید . نا هنجاری های ژنتیکی و غیر عفونی زنبوران عسل حالات خفته ای هستند که به تدریج راندمان تولید را کاسته و در نهایت کلنی را به سوی نابودی پیش می برند . کاهش جمیت از پر جلوه ترین نتیجه های این ناهنجاری است .  با کاهش جمعیت ، انواع بیماری های عفونی ، آفات و شکارچیان به آسانی به سمت این کلنی ها هجوم می آورند  و به نابودی کلنی سرعت بخشیده و باعث آلودگی زنبورستان می شوند. احتمال وقوع این ناهنجاری پایین است و به آسانی قابل درمان می باشند . (مثلاًدر حد تغییر مکان و یا ورود زنبوران نر جوان غریبه به زنبورستان و منطقه) گاهی زنبور عسل (ملکه ، کارگران و نرها) به دلایلی جز آفات وبیماری ها ، دچار ناهنجاری ها یا حالات غیر طبیعی می شوند . این حالات عبارتند از مرگ ومیر ، بد شکل شدن و اختلالات فیزیو لوژیکی و ژنتیکی که ممکن است بر اثر شرایط محیطی نا مساعد، بدی تغذیه ، اختلالات عمومی و جهش ژنها به وجود آید. اطلاعات کنونی ما از بیماری های غیر عفونی و حالات غیر طبیعی زنبور عسل ناچیز است اکثر این ناهنجاری ها به طور سطحی و غالباً به عنوان نتایج بررسی هایی که برای مقاصد دیگر انجام می شود شناخته شده اند . ناهنجاری های زنبور عسل را نباید بر پایه کنجکاوی صرف مورد بازدید قرار داد بلکه منبع تحقیقی با ارزشی است که به ما کمک می کند تا حالات طبیعی و نیز رشد و تکامل و رفتارهای غیر طبیعی این حشره را شناسایی کنیم .     
لاروهای پراکنده
حفظ حالت تراکم و فشرده حجره های پرورش نوزادان امری ضروری است تا زنبورانی کارآمد به وجود آید . اما مکرر دیده می شود که قاب پرورشی نوزاد حالت تراکم خود را از دست می دهد . چنین حالتی را حالت لارو پراکنده می نامند .  ناهنجاری لارو پراکنده حالتی اغفال کننده است . این حالت می تواند نتیجه بیماری های عفونی و ناهنجاری های ژنتیکی باشد .
تشخیص سریع علل ناهنجاری لارو پراکنده بدون فراهم آوردن سایر مدارک می تواند غیر ممکن باشد . در نتیجه دقت در بازدید و بررسی سایر علائمی که طیف بیماری های لارو پراکنده را در بر می گیرند درتشخیص بیماری مفید خواهد بود در ادامه با چند علت شناخته شده ناهنجاری لاروهای پراکنده آشنا می شویم .    
تخم های عقیم
گاهی یک ملکه که به تازگی جفت گیری کرده است شروع به تخم گذاری کرده ظاهراً به طور طبیعی تخم گذاری را ادامه می دهد اما بیشتر این تخم ها تفریخ نمی شوند (باز نمی شوند) این تخم ها را اگر زنبوران کارگر بیرون نبرند عاقبت چروکیده می شوند . بعضی اوقات ملکه ای در خانه ای که تخم چروکیده دارد مجدداً تخم دیگری می گذارد . زنبوران پرستار گاهی غذای لارو را در تعدادی از خانه ها که تخم تفریخ نشده دارند ذخیره می کنند . باید دانست تخم های عقیم که در داخل حجره های مخصوص زنبوران نر گذاشته می شود بیشتر از تخم های موجود در حجره های مخصوص زنبوران کارگر دوام نخواهد آورد
به هر حال تعدادی از تخم ها تفریخ می شوند و به زنبورهای به ظاهر معمولی نر و کارگر تبدیل می شوند و یک ملکه نیز از چنین لاروهایی به وجود میآید.     
ناتوان بودن این گونه تخم ها برای زنده ماندن هنوز ناشناخته است ولی احتمالاً عوامل ژنتیکی در آن تاثیر دارند شاهدی که به این احتمال وجود دارد این است که مجموعه ای از این حالات در فرزندان ملکه ، یا فرزندان ملکه ای که از ملکه های   مادر مربوطه به وجود آمده اند دیده می شود .   بعضی از گزارش ها در مورد تخم های عقیم حاکی است که تعدادی از ملکه ها که تخم های طبیعی تولید می کرده اند بعد از مدتی تخم های عقیم گزارده اند . برای توضیح این حالت می توان گفت که احتمالاً گذاردن تخم عقیم به وسیله این نوع ملکه ها به تعویق افتاده است.

بیماری نوزما

بدترین و ناراحت کننده ترین بیماری در مناطق مرطوب است و یا در هنگامی از سال که رطوبت بالاست یعنی اواخر زمستان و اوایل بهار اشاعه فراوان دارد.بیماری به شدت مسری است و زنبورها را به شدت ضعیف کرده و در حالت شدت همه انها را از بین می برد.

علائم بیماری

زنبورهای بیمار با پرهای لرزان جلو کندو و یا کمی دورتر افتاده و ناگاه می میرند،بیماری مرگ و میر زنبورها را در داخل کندو افزایش می دهد.با ضعف در پاییز و یا در اوایل بهار باید به نوزما مشکوکشد.جمعیت بیماربه سرعت ضعیف می شوند کندوهایی که در پاییز مبتلا می شوند زمستان را طاقت نیاورده و می میرند و اگر بتوانند زمستان را پشت سر بگذارند در بهار آینده قادر به جمع آوری محصول نبوده و در تابستان هم قوی نمی شوند.

در اطراف سوراخ پرواز جمعیتهای بیمار لکه های زیادی دیده می شود که در واقع مدفوع خشک شده زنبورهای مریض است که بهحالت اسهالی از خود دفع کرده اند.در هنگام شدت بیماری لکه ها در داخل کندو و در روی کادر ها نیز دیده می شودو لکه های مذکور دارای بوی ناخوشایندی می باشند.

عامل بیماری

میکروبی به نام NOSEMA APIS که در داخل سلولهای جدار روده های زنبور رشد کرده و آنها را به اسهال مبتلا می سازد.

راه انتقال بیماری

انتقال به وسیله آب و مدفوع زنبورهای بیمار و یا غذاهای آلوده به اسپور نوزما و همچنین بوسیله زنبورهای نر که مجازند به تمام کندوها رفت و آمد کنند انجام می گیرد.

جمعیت های ضعیف و کم زنبور زود و به راحتی به این بیماری مبتلا می شوند.

لارو زنبورها هرگز به این بیماری مبتلا نمی شوند و فقط زمانی می توانند به این بیماری مبتلا شوند که زنبورها کامل شدند.

طرز تشخیص بیماری

با دو انگشت یک دست سینه زنبور را گرفته و با دو انگشت دست دیگر شکمش را بکشید به طوری که در اثر کشیدن روده هایش از بدن خارج گردند.رنگ قهوه ای یا کمی قرمز رنگ روده ها دلیل بر سلامتی آنها بوده و رنگ سفید شیری آنها دلیل بر مبتلا بودنشان می باشد.

وجود زنبورهایی که قادر به پرواز نیستند در نزدیکی سوراخ پرواز میتواند دلیل بر وجود این بیماری در کندو و یا زنبورستان باشد.

پیشگیری

بهترین راه پیشگیری قوی نگه داشتن جمعیت است.جمعیت هایی که در پاییز بد تغذیه گردند و یا اصلا تغذیه نگردند اگر در طول زمستان از گرسنگی نمیرند در اوائل بهار اغلب بیمار می گردند.بنابراین جمعیتها همیشه باید:

1- به اندازه کافی ذخیره عسلی داشته باشند.
2- به اندازه کافی گرده گل در داخل قابها ذخیره کرده باشند.
3- در هر یک از فصول سال اگر کمبود مواد غذایی در داخل کندو مشاهده شد بایستی فورا به جمعیت به اندازه کافی عسل رسانید.
4- سالانه دو بار،یک بار در اوائل پاییز و یکبار در اوائل بهار هنگام تغذیه جمعیتها باید مقداری داروی NOSEMACK به منظور پیشگیری به شربت افزود و به آنها خوراند.
معالجه بیماری

1- شروع به تغذیه جمعیت با عسل نموده و در داخل غذای آنها مقداری داروی مداوا کننده بر ضد همین بیماری مثل FUMIDIL-B و یا NOSEMACK می ریزیم.این کار بایستی به محض آگاه شدن از وجود بیماری انجام گیرد.

بهترین وقت برای این کار پاییز و مخصوصا فروردین ماه است.پاییز برای پیشگیری و فروردین برای معالجه.

2- در صورتی که جمعیت هنوز قوی باشد باید فوری از آن بچه گرفت و بدینوسیله زنبورهای جوان را از پیرها جدا کرد.

چون معمولا لاروها و زنبورهای جوان معمولا مبتلا نمی شوند و فقط زنبورهای پیر که زمستان رادر کندو گذرانده اند نوزما می گیرند. با جدا کردن پیرها از جوانها به کمک بچه مصنوعی عملا زنبورهای بیمار را از زنبورهای سالم جدا کرده و آنها را نجات داده ایم.

مقدمه

واروا اولین بار توسط جاکوبسون در سال 1904 در جزایر جاوای اندونزی بر روی زنبور  عسل هندی  Apis cerana  مشاهده  شد. بین این انگل و این زنبور از مدت های مدید، همزیستی بوده است. بر اساس نظر گروبوف Grobov، انتقال این انگل به زنبور عسل اروپایی در نتیجه عوامل ذیل است: 

ـ جایگزینی زنبور  عسل هندی با زنبور عسل اروپایی Apis mellifera بمنظور بالا بردن میزان تولید زنبورستانها در این مناطق.

ـ از بین رفتن محیط طبیعی زنبور  عسل هندی ، بدلیل توسعه شهرسازی یا بدلیل تغییر شیوه های کشاورزی.

بنظر میرسد در حدود سالهای 1960واروا یک جابجایی در محیط زیست خود داشته و از زنبور  عسل هندی به زنبور عسل اروپایی منتقل گردیده است، تغییری که بر اساس قوانین تکاملی می بایست سالهای سال طول می کشید تا بطور طبیعی رخ دهد. 
واروا در سال 1964 در زنبور عسل اروپایی دیده شد. از آن زمان انگل با سرعت سرسام آور منتشر شد و واروا در میزبان جدید با هیچ مانعی برای رشد خود برخورد نکرد. اگر زیست شناسی زنبور عسل اروپایی و زنبور عسل هندی مقایسه شود این توسعه برق آسا قابل توجیه خواهد بود:

ـ در زنبور عسل هندی (دوره تکاملی 17 روز ) واروا نمیتواند جز در شفیره های نر تکثیر نماید. زمان بسته ماندن درب شفیره های کارگر در این زنبور خیلی کوتاه بوده و اجازه نمیدهد سیکل توسعه انگل کامل شود.

ـ در زنبور عسل هندی ، رفتار جوریدن Epouillage  یا پاک سازی  فعال شده است. زنبور با خود جوری انگل را از خود دور میکند یا با دیگر جوری به زنبور آلوده دیگر کمک می نماید. در عرض دو دقیقه زنبور عسل هندی90% انگل ها را از خود دور کرده و این رفتار در زنبور عسل اروپایی وجود ندارد. با ترشح بزاق واروا در همولنف زنبور بالغ , رفتار خود جوری فعال میشود. رفتار جوریدن شفیره ها با تحریک قوه بینایی یا بویایی در زنبوران پرستار فعال میشود.

ـ بطور میانگین میزان درجه حرارت حجره های شفیره در زنبور عسل هندی 38 درجه سانتی گراد است , در حالیکه درجه حرارت مناسب برای تکثیر واروا   بسته به درجه محیط بین  2/34-3/31 درجه سانتی گراد است.

ـ میزان هورمون جوانی در نزد زنبور عسل هندی خیلی کمتر از زنبور عسل اروپایی است و تولید مثل انگل را محدود می نماید، این هورمون عامل تنظیم رشد تخمدانها در واروای ماده جوان میباشد.

ـ غریزه نظافت گری Nettoyage:در زنبور عسل اروپایی نسبت به زنبور عسل هندی از رشد کمتری برخوردار است از اینروست که در زنبور عسل هندی شفیره های آلوده و تلف شده در داخل حجره ها نقش تله را برای انگل دارند.

از سال 1964، انگل در اغلب مناطق دنیا بجز چند منطقه  که فعلاً آلوده نیستند، شروع به گسترش نموده و باعث تلفات در تعداد زیادی از کلنی ها شده است.

عامل بیماری

عامل بیماری جرب بنام واروا می باشد که دارای دو جنس است. جنس نر، و جنس ماده که عامل انتشار آلودگی است. جنس ماده هم بر روی بالغین و هم بر روی شفیره ها زندگی میکند و جنس نر فقط بر روی شفیره ها یافت میشود.

واروای ماده بیضوی شکل و شبیه خرچنگ کوچک میباشد و 1/1 میلی متر طول و 6/1 میلی متر پهنا دارد. قسمت پشتی از یک مجموعه صفحه که به هم وصل شده اند پوشیده شده است.

  واروای نر، از نظر شکل با ماده تفاوت داشته ، شکل آن گرد (قطر 0/8 میلیمتر) و رنگ آن سفید است. بدنی نرم داشته و شیارهایی  بر روی پشت دارد، گوشه گیر بوده، تغذیه نمیکند یا از بقایای غذایی استفاده میکند. چهار جفت پای او بطرف جلو کشیده شده است. بجز داخل حجرات آن را نمیتوان دید و زندگی میکند تا تولید مثل نماید.

مراحل تکاملی واروآ

تخم: بیضوی و حدود 5/0 میلی متر به رنگ سفید کمرنگ.

پیش لاروی: فرم غیر فعال، بی حرکت و خیلی مقاوم.

لاروی: بعد از پوست اندازی از مرحله  پیش لاروی ,وارد مرحله لاروی میشود، در این مرحله نه میتواند تغذیه کند و نه حرکت نماید دارای شش پا است.

پیش شفیره ای Protonymphe: بعد از مرحله لاروی و پوست اندازی ظاهر شده، به رنگ سفید و دارای چهار جفت پا میباشد. این پروتونف یا پیش شفیره حرکت نمیکند یا خیلی کم با استفاده  از پنجه ها، اما میتوانند کوتیکول را سوراخ کرده و از همولنف تغذیه کند.

شفیره ای Deutonymphe: بسته به جنس شکل آن تغییر کرده در ماده بیضوی شکل بوده، به رنگ سفید و پاها بطرف جلو کشید شده و تغذیه میکند. و در نر مثلثی شکل یا گرد و دارای شیار پشتی است.

 

تغذیه

واروای ماده از همولنف لارو و شفیره ها و زنبوران بالغ تغذیه مینماید. محققین مختلف مقادیری برای میزان همولنف جذب شده قایل شده اند که بسته به وضعیت جرب در دوره سال تفاوت میکند. واروای ماده (وزن 3/0 میلی گرم ) دو ساعت تمام تغذیه میکند و1/0 میلی گرم افزایش وزن پیدا میکند.

 

محل انگل واروا

در داخل کلنی انگل واروای ماده روی زنبوران بالغ بزرگتر از 2 روز، ترجیحاً زنبوران پرستار است. در مناطقی که جذب همولنف (همان خون زنبور است) میسر است یعنی در محل غشاء بین قطعات بدنی زنبور یا حلقه های شکمی_ پشتی یا بین مفاصل سینه و شکم یا سرو سینه یا پاها یک یا چند انگل میتوانند حضور داشته باشند.

 انگل، زنبوران شهد آور را از زنبوران دیگر از طریق ترشح فرمون نازانوف که بر اساس سن زنبور ترشح میشود شناسایی میکند. زمانیکه ماده ها تغذیه نمیکنند، ترجیحاً جای آنها روی سینه میباشد تعداد واروا های که روی سینه میروند نسبت به درجه حرارت محیط حالت معکوس دارد و در 28 درجه سانتی گراد حداقل است.

تجارب نشان میدهد که 42% واروا ها، درجه حرارت سلولهای شفیره های نر (34-30درجه سانتی گراد)  را ترجیح میدهند و 19% درجه حرارت سلولهای شفیره کارگر (36-34 درجه سانتی گراد) را بر می گزینند.

بعلاوه وجود سلولهای ملکه , واروا های ماده را جذب میکند. در شرایط آلودگی شدید واروا ها را میتوان داخل سلولهای در باز بیشتر از سه روزه و 2 تا 3% موارد داخل سلولهای ملکه  یافت. واروا های نر را بجز در سلولهای درب بسته نر یا کارگر نمیتوان یافت.

 

دوره زندگی انگل

مطالعات زیادی برای  شناخت مراحل زندگی واروا انجام شده ولی تا کنون کاملاًََ شناخته نشده است دوره زندگی واروا با دوره زندگی زنبوران کارگر یا نر در مرحله شفیرگی, بستگی دارد.

واروای ماده بارور، قبل از بسته شدن درب سلول وارد آن شده داخل ژله مخفی میگردد, بعد درب حجره بسته میشود. واروا ابتدا از غذای لارو (ژله) و پس از تمام شدن آن از همولنف لارو استفاده نموده سپس شروع به تخمگذاری می نماید.

به فاصله هر 24 ساعت یک تخم و بین 2 تا 8 تخم گذاشته میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده اولین تخم به واروای ماده و دومین به واروای نر تبدیل میشود و تخم بعدی دو مرتبه ماده میباشد.

لارو از تخم خارج شده نه میتواند تغذیه کند و نه حرکت نماید دارای شش پا است، بعد از 48 ساعت تبدیل به پیش شفیره می شود. لبه های آن گرد و با مشکل از نر که مثلثی تر است قابل تشخیص است. بعد از تغذیه بر روی لارو به شفیره تبدیل می شود . سرعت گذراندن وضعیت شفیره ای در واروا  به شرایط آب و هوایی ایده آل بستگی دارد. حداقل دوره تخم تا شفیره برای ماده سه روز است. سه روز بعد با آخرین پوست اندازی بالغ میشود .

حدوداًَََ 24 ساعت بعد داخل حجره سر بسته جفتگیری می کند. نر بعد از جفتگیری در داخل سلول تلف شده و ماده از سلول خارج تا سیکل ادامه یابد. دوره تکاملی واروای ماده از تخم تا بلوغ 8 تا 9 روز است .

یک ماده تخم گذار میتواند چند دوره تخمگذاری نماید. بیش از 50% ماده ها سه دوره تخمگذاری دارند. برخی تا هفت دوره و تا سی تخم می گذارند.

یک ماده باکره میتواند از حجره خارج شود، این ماده بعد از گذراندن یک دوره روی  زنبور بالغ، وارد حجره میشود یک تخم می گذارد که تبدیل به واروای نر میشود. فقط ماده های جوان مستعد باروری هستند. مشخص شده که ماده های باکره بارور شده، قبل از شروع دوره تخمگذاری، بایستی حدود پنج روز را روی زنبورداران بالغ بگذرانند تا از نظر جنسی بالغ شوند. این بلوغ جنسی از طریق بهره گیری از هورمون جوانی بدست می آید.

 ارقام حاصله از شیوه رشد و تکثیر واروا از یک سیستم دقیق حکایت میکند و نشانگر تعادل در جمعیت واروا میباشد.

همانگونه که دوره زندگی زنبور بسته به شرایط تفاوت میکند ,در زمستان، خشکی، کم غذایی، افزایش و در شرایط آب و هوایی خوب کاهش  می یابد  ,دوره زندگی واروا نیز ثابت نیست، هماهنگ با شرایط منطقه , فصل و آب و هوا افزایش یا کاهش نشان می دهد.

حضور انگل در داخل حجره بر دوره شفیره سر بسته تأثیر گذاشته و آنرا طولانی میکند. درصد تولید مثل واروا بسته به گونه زنبور تفاوت میکند و از طرفی به تعداد زنبور پرستار بستگی دارد(اهمیت هورمون جوانی).

 

دوره زندگی

دوره زندگی واروای ماده در داخل کلنی در تابستان 2 تا 3 ماه و در زمستان شش ماه است. خارج از میزبان، این دوره بسته به شرایط آب و هوایی فرق میکند و در شرایط خوب از هفت تا نه روز میباشد. در شفیره هایی که در درجه حرارت محیط قرار گیرند واروای ماده تا 15 روز زنده مانده است.

 

بیماریزایی

واروا یکی از بیماریهای زنبوران عسل است که در هر شرایطی به تنهایی یا با حضور عوامل بیماریزا با سرعت منتشر می شود , بدون اینکه بهبودی یابد. اثر بیماریزایی واروا روی زنبوران بالغ و شفیره ها ظاهر میشود.

 

علایم روی زنبوران بالغ

ـ اثرات جسمی: حضور یک یا چند انگل، زنبور را در حرکت ، پرواز و در همه فعالیت هایی که در داخل کلنی انجام میدهد ,دچار ناراحتی میکند .

ـ اثرات انگلی : بطور دوره ای واروای ماده همولنف زنبور را می مکد و باعث تضعیف زنبور میشود و در سوخت و ساز زنبور ایجاد اختلال می نماید. تخمین زده شده است که 1/0 یا 2/0 درصد حجم همولنف یک زنبور کارگر توسط واروا در هر وعده غذا بلع میشود و در یک دوره کامل زندگی زنبور، 40% حجم همولنف زنبور بلعیده میشود. کاهش تعداد سلولهای خونی (هموسیت ها) و تغییر میزان پروتئین همولنف نیز گزارش شده است. میزان اهمیت این تغییرات بستگی به تعداد انگل ها دارد. در هنگام آلودگی شدید، بر روی کار غدد ماندیبولار و هیپوفارنژیال اثر گذاشته و در نتیجه روی کیفیت ژله رویال اثر میگذارد. اثر دیگر آن مصرف ذخایر چربی است که اهمیت زیادی در متابولیسم زنبور عسل دارد.

ـ ناقل اجرام: منفذ حاصله از زواید دهانی واروا موقعیت را برای ورود اجرام بیماریزا مخصوصاً ویروس فلجی حاد فراهم میکند.

بطور کلی، زنبوران بالغ یک کاهش فعالیت را نشان میدهند که در نتیجه اختلال در سوخت و ساز آنهاست و منجر به کاهش عمر آنها میشود .در یک آزمایش ,گروهی از زنبوران آلوده با گروهی از زنبوران سالم در شرایط آزمایشگاهی مقایسه شدند . بعد از بیست و پنج روز 25%  از زنبوران آلوده زنده ماندند ,در حالیکه از زنبوران سالم 50% زنده مانده بودند.

 

علایم در شفیره ها

ایجاد جراحت: واروا با رفت و آمد به داخل حجره باعث تخریش و خسارت به صفحاتی که منشأ اندامهای ضمیمه میباشند، میشود. در نتیجه زنبوران ناقص الخلقه (بدون بال) متولد میشوند. کمبود جا حاصله از حضور واروا مانع رشد هماهنگ زنبور در آینده میشود.

6% زنبوران متولد شده آلوده دچار نقص در اندازه شکم میباشند. برخی از لاروهای شدیداً آلوده، درست قبل از پوشیده شدن درب حجره، از حجره خارج گردیده و روی کف کندو می افتند. داخل حجره های آلوده، مصرف اکسیژن افزایش یافته و منجر به آسیب به لارو میشود.

اثرات انگلی: در اثر آلودگی در دوره شفیره ای، 15 تا 40 درصد حجم همولنف از بین میرود. این مسئله بر سوخت و ساز اثر گذاشته و منجر به تولد زنبوری ناتوان و محکوم به زندگی کوتاه با غدد تحلیل رفته، میگردد.

با وجود یک تا سه جرب حجم غدد هیپوفارنژیال 5/13% و وزن حشره بالغ 30% کاهش مییابد.

انتقال اجرام: بیماریزایی ثانوی توسط واروا مشاهده است. برخی بیماریهای  مربوط به شفیره ها مثل لوک اروپایی، آمریکایی، نوزاد کیسه ای افزایش می یابد. اثر ویروس هایی که در کلنی وجود داشته ولی بیماریزایی نداشته اند ,تشدید میشود. با تغذیه مستقیم واروا از همولنف ویروس ها وارد بدن لارو شده ,باعث مرگ لارو یا تولد زنبور ناقص شده و یک وضعیت مشخص را بر روی قاب ها نشان می دهد. زنبوران آلوده ای که متولد میشوند از نظر جسمی کم و بیش ناقص هستند. وزن خود را از دست داده، بسته به شدت انگل، 6/21% وزن خود را از دست میدهند. وجود جرب ها بر روی زنبوران بالغ نیز اثرات این آلودگی را افزایش میدهند.

 

علایم در کندو

اولین مشکل و جزء لاینفک این آلودگی عدم ظهور علایم در شروع آلودگی است. بر حسب میزان آلودگی، فصل ,شرایط آب و هوایی، روش های پرورش و سایر آلودگیها، علایم با شدت کم و بیش ظاهر میشوند. در اوایل آلودگی زنبوردار حتی برای پیشگیری، نگرانی ندارد. فقط بعدها که فشار انگل افزایش یافت، علایم بروز میکند و زنبور دار مطلع می شود.

 

علایم در جلوی کلنی:

·  زنبوران تلف شده.

·  زنبوران و شفیره های ناقص.

·  لاروهای تازه  جلوی تخته پرواز .

·  زنبوران افتاده روی زمین، در حال حرکت بدون هدف.

·  زنبوران بدون بال یا با پاهای ناقص.

·  زنبوران فاقد مو و سیاه .

·  وجود گروههای زنبور در نزدیک کلنی ها یا روی زمین یا روی شاخه درختان(زنبوران فراری).

 

علایم در داخل کلنی:

·  کاهش تخمگذاری ملکه.

·  شفیره های موزاییک مانند.

·  شفیره های زنده اما ناقص در داخل حجره های درب بسته.

·  شفیره های تلف شده در داخل حجره های درب بسته، در حالت طبیعی از نظر رشد (زبان خارج و پاها جمع شده).

·  لاروها جمع شده در کنج حجره، به رنگ قهوه ای روشن تا تیره، قوام خمیری و گاهی کشدار.

·  شفیره ها کم و بیش، خورده شده و از حجره بیرون افتاده, که در اثر کمبود پروتئین می باشد و با تأمین پروتئین میتوان پیشگیری نمود. این حالت که  همخواری cannibalisme نامیده می شود بعد از تأمین پروتئین نیز اگر مشاهده شد میتوان علت دیگری, مثل کمبود گرده, داشته باشد.

·  کاهش جمعیت کلنی.

·  وجود ذخیره عسل و گرده نامتناسب با جمعیت کلنی.

·  حمله کرم موم خوار بدلیل ضعف کلنی.

یادآوری میشود که تمام علایم اختصاصی نیستند، و تعدادی از آنها در سایر بیماری ها دیده میشوند.

با آزمایش دقیق زنبوران و شفیره ها، وجود واروا نشان داده خواهد شد. در شفیره ها علایمی شبیه لوک اروپایی، لوک امریکایی، نوزاد کیسه ای ظاهر میشود. علاوه بر این بیماریها ,تضعیف کلی کلنی، زنبوران و شفیره ها قابل رؤیت میباشند. علایم فلجی حاد حاصله از آلودگی ویروسی نیز قابل رؤیت است.

تمام این علایم همیشه مربوط به آلودگی در همان لحظه نیست بلکه نشانگر بر هم خوردن تعادل بوسیله واروا است که حاصل از فشار قبلی انگل است.

در میزان شفیره های لوله ای یا واژگون افزایش دیده میشود. این به دلیل دالان هایی است که کرم موم خوار در زیر حجره ها حفر کرده است و باعث میشود لارو بطرف بالا حرکت کند تا جاییکه در پوش حجره مانع میشود در اینجا لارو زنبور وارونه میشود. اگر این نقص از قبل مشاهده شود میتواند مربوط به ضعف کلنی و عواملی غیر از واروا باشد.

 

گسترش آلودگی:

واروا بسرعت تکثیر می شود و هیچ چیز نمیتواند جلوی آنرا بگیرد. فاکتورهای مختلف، مثل عوامل طبیعی زنبورداری، این وضعیت را تایید میکند.

در بین عوامل طبیعی میتوان اشاره کرد به:

ـ پرواز نرها، تغییر کلنی و زنبورستان .

ـ بچه دهی .

ـ غارت.

ـ ورود زنبوران شهد آور به سایر کلنی ها .

ـ فرار کلنی ها

ـ انتقال انگل توسط حشرات دیگر مثل زنبوران معمولی.

 

عوامل دیگری که به زنبور دار مربوط است مثل:

ـ مهاجرت.

ـ تمرکز کلنی ها در یک منطقه.

ـ انتقال طبقات با زنبوران در هنگام عسل گیری.

ـ فروش بچه کندو.

ـ تجارت ملکه

 

مبارزه با واروا

الف ـ مراقبت

تا کنون در هیچ کشوری از کشورهای آلوده ریشه کنی صورت نگرفته، شناخت چگونگی همزیستی با واروا اهمیت فراوان دارد. یک کندو با یک آلودگی ضعیف به واروا میتواند دوام داشته باشد. مسئله مهم زمانی است که جمعیت واروا گسترش پیدا می نماید.

یک برنامه مراقبت مناسب میتواند از گسترش واروا جلوگیری نماید، مراقبت در کندوهایی که قبلاً آلودگی داشته اند اهمیت بیشتری دارد و شامل تخمین دوره ای جمعیت واروا میشود تا زمان مناسب مبارزه معلوم شود.

1- شمارش ساده:

اولین روش تعیین آلودگی شامل شمارش جرب هایی است که در کف کندو می افتند. با قرار دادن یک کاغذ چرب یا چسبناک در کف کندو و عوض کردن آن هر 2 تا 3 روز , تعداد وارواها را در بین چیزهایی که روی کاغذ می افتند ,شمارش میشوند، برای هر جرب یافت شده مرده (بدون درمان) حدود 150-100 واروای زنده در کندو تخمین زده میشود. با این روش در تابستان ,دیدن کمتر از 10 واروا در یک روز را ، آستانه قابل قبول می نامند. زمانیکه از این حد بگذرد باید کلنی درمان شود یا به مراقبت دقیق نیاز دارد. اغلب محققین عقیده دارند که یک کندو میتواند تا 3000 واروا را تحمل نموده زنده  باقی بماند.

2- شمارش با کمک اسید فرمیک:

این روش توسط دولت کانادا برای مراقبت پذیرفته شده و شامل گذاشتن یک کاغذ چسبناک در کف کندو می باشد که روی آن یک توری با شبکه های 3 میلی لیتری قرار داده میشود. با قرار دادن 20 سی سی اسید فرمیک 65% روی کاغذ تعداد وارواها بعد از 72-24 ساعت شمارش میشود.

3- شمارش روی زنبوران:

این روش دقیق و با قرار دادن 500-200 زنبور بالغ (مضربی از صد) در یک ظرف حاوی الکل یا ظرف حاوی آب جوش دارای ماده شوینده می باشد، بعد از 20 دقیقه وارواها جدا شده, پس از شمارش آنها میزان آلودگی تعیین میشود.

جدول : اهمیت درصد آلودگی به واروا با شمارش توسط الکل

 

 

 

درصد آلودگی        وضعیت کلنی

5% یا کمتر  آلودگی خیلی ضعیف , به سادگی وارواها دیده نمیشوند.

10-5%  آلودگی ضعیف، زمستان گذرانی بدون درمان مشکل است.

20-10% علایم آشکار ، اگر علایم در بهار باشد، کلنی در زمستان از بین خواهدرفت.

20%کلنی چند هفته بیشتر دوام نخواهد یافت. 

30% کلنی کاملاً از بین رفته است.

 

تخمین شفیره های آلوده:

تکنیک دیگر تعیین میزان آلودگی در شفیره های سر بسته است، زمانیکه بیش از 10% سلولهای زنبوران کارگر و یا بیش از 50% سلولهای نر در یک کلنی آلوده باشند، کلنی در معرض خطر است. برای نمونه گیری میتوان حداقل صد لارو را مورد بررسی قرار داد.

 

ب ـ زمان اقدام:

درمان ها زمانی که آلودگی بیش از 5% باشد و در خارج از زمان شهد اجراء میشود:

1-  درمان بهاره , اوایل تابستان باید جمعیت واروا در کندو حداقل باشد چون باید یک دوره بدون درمان را سپری کند.

2-  درمان پاییزه بعد از عسل گیری ,برای تقویت کلنی قبل از زمستان.

3-  درمان در زمانیکه جمعیت واروا از آستانه تحمل کلنی گذشته باشد.

درمان بهاره و پاییزه همزمان با دوره عدم فعالیت ملکه است و این منفعت را دارد که شفیره ای وجود ندارد و لذا هیچ واروایی در یک درمان دقیق نمیتواند بگریزد. بچه گیری در بهار نیز همین وضعیت (فقدان شفیره) را برای کلنی فراهم میکند و درمان را آسان می نماید.

بدلیل تکثیر سریع واروا، درمانهای ترکیبی نتایج قانع کننده ای ندارند و هیچ دارویی نیز اثر 100% ندارد. لذا باید میزان آلودگی به واروا را در سطح پایین نگه داشت تا بتدریج مقاومت کافی به واروا در کلنی ها ایجاد شود.

 

روش های مقابله با واروا  (غیر دارویی):

الف: تله گذاری

این شیوه بر جمع کردن وارواهای کندو در یک قاب و سپس حذف قاب، استوار است.

تله گذاری با سلولهای نر :

 

چون وارواها تخمگذاری در سلولهای نر را ترجیح میدهند میتوان آنها را با تأمین یک قاب مومی نر بافی شده به تله انداخت. زمانی که آخرین حجره بسته شد قاب از کندو خارج و موم آن را ذوب کرده یا سوزانده . این یک راه مقابله در شروع آلودگی است.

1- جذب کننده ها:

مواد جذب کننده مثل عصاره سلولهای نر نیز که توسط برخی از شرکت ها ساخته میشوند روی کادر یا قاب پاشیده شده و حدود  75% وارواها را جذب می نماید.

2-  ملکه جدید:

با برداشتن و ذوب کردن اولین قابی که ملکه در آن تخمگذاری کرده میتواند بخش قابل توجهی از وارواهای موجود را حذف نمود.

محققین روسی مشاهده کرده اند که شفیره های اولین قابی که ملکه جدید در آن تخمگذاری کرده , 46% آلوده است. با برداشت این قاب جمعیت واروا کاهش کلی پیدا میکند سایر قابها دارای 4% آلودگی بوده اند . بدین ترتیب کلنی از رشد کافی برخوردار شده و میتواند زمستان گذرا نی نماید.

معرفی لاروهای جوان:

یک زنبوردار کانادایی زمانی که کلنی فاقد لارو میباشد ,با معرفی لاروهای جوان به کلنی , میزان آلودگی را به سطح پایینی رسانده است. واروا ها به کادر یا قاب برای تخمگذاری هجوم می آورند کادر را به محض سر بسته شدن از کندو خارج می نماییم.

این روش مزایای زیادی دارد مخصوصاً اینکه دوره تولید مثل زنبوران را بهم نزده و باعث مقاومت تدریجی کلنی به واروا میشود.

حبس کردن ملکه:

با این روش ملکه را روی یک قاب سه مرتبه به فاصله 10 روز حبس کرده، بعد از 30 روز کادر را خارج نموده و سوزانده میشود. ملکه را میتوان عوض کرد. به این روش 60% وارواها از بین میروند.

ب ـ گرما درمانی:

جرب ها (واروا و آکاراپیس) ، به گرما خیلی حساس هستند. گرما درمانی , ایجاد حرارت به میزانی که باعث کاهش تعداد جرب ها گردیده بدون اینکه باعث کشتن زنبور شود. درجه حرارت 44 درجه به مدت 30-20 دقیقه توسط یک زنبوردار یونانی بررسی شده که باعث کاهش تعداد وارواها میشود. و درجه حرارت 39 درجه بمدت 48 ساعت نیز همین اثر را دارد.

جرب مجاری تنفسی (آکاراپیس ) به گرما درمانی حساس تر است. خیلی از افراد معتقدند که ماندن کندوها در مقابل نور خورشید باعث سلامت آنها میشود.

 

ج: مواد ضد چسبندگی:

1-  آرد ـ زنبورداران هندی شگرد ساده ای را بکار برده و با پاشیدن 15-10 گرم آرد گندم در زمان ظاهر شدن واروا و تکرار سه بار به فاصله یک هفته باعث کاهش آلودگی شده اند. آرد مانع چسبیدن واروا به زنبور شده و نمیتواند از قابی به قاب دیگر برود. این روش برای زنبور و برای عسل ضرری ندارد.

2-  روغن:ترکیب 150 گرم روغن گیاهی و 30 گرم پودر شکر و قرار دادن آن روی کادرهای شفیره ,زنبوران با تصور اینکه این ماده زاید است آنرا بتدریج از کندو بیرون ریخته و بدن آنها چرب شده و جرب ها نمیتوانند بر روی زنبور قرار گیرند.

 

د: الکتریسیته:

یک محقق روسی با استفاده از این روش 100% کنه هایی که به زنبوران بالغ چسبیده اند از بین برده. در این روش یک صفحه سوراخ دار به اندازه هیکل زنبور و در جلوی دریچه پرواز قرار داده میشود. لبه های هر سوراخ شبیه برس است. این صفحه داخل یک الکترولیت قرار داده شده زمانیکه جریان 12 ولت برق از صفحه عبور میکند واروا هایی که به زنبوران چسبیده اند فلج میشوند و می افتند در حالیکه بر زنبوران اثری ندارد.

 

روش دارویی

اسید فرمیک:

یک اسید آلی است که در گیاهان مخصوصاً میوه ها , یافت میشود. در عسل به میزان کم حدود 100 میلی گرم در کیلوگرم یافت شود و در برخی از عسل ها مثل صنوبر حاوی 200 میلی گرم در کیلوگرم است.

 استفاده از اسید فرمیک برای مبارزه با واروا با غلظت لازم و به فرم گاز میباشد. زمانیکه هوای کندو از اسید فرمیک اشباع شود به سلولهایی که قابلیت نفوذ هوا دارد وارد میشود و جرب های زنبور عسل را از بین میبرد.

مزایای این ماده اثر روی بالغین و شفیره ها به میزان 90%  است. مزیت دیگر اینکه جرب ها به آن مقاوم نمیشوند. این ماده در اروپا بطور وسیع استفاده میشود.

معایب: ماده ای است که باید با احتیاط مصرف شود چون اثر سوء بر سلامت انسان دارد و در شرایط نامناسب 5% ملکه کشی دارد. بهتر است زمانی مصرف شود که درجه حرارت بین 30-20 درجه سانتی گراد باشد. بیشتر از 30درجه برای زنبور مضر است و در زیر 12 درجه  اثری نخواهد داشت. تمام منافذ کندو باید در هنگام استفاده باز باشند. و هنگامیکه کمتر از 10 جرب در کندو در روز دیده شد درمان قطع شود. در کندوهای خیلی آلوده درمان 4-3 بار به فاصله 24 ساعت انجام شود. در کندو های کمی آلوده 2 بار به فاصله یک یا دو هفته انجام شود.

آپیستان و بایوارول

این دو دارو به صورت نوار است که هم برای پیشگیری و هم برای درمان است

 این دارو در اوایل بهار در کندو قرار میدهیم و اوایل خرداد برمیداریم دلیل برداشتن آن این است که در عسل باقی ماندگی دارویی دارد برای درمان هر موقع از سال نوار را داخل کندو بگذاریم اشکالی ندارد

 

بیماری لوک در زنبور عسل به دو صورت زیر دیده میشود:

الف)لوك آمریكائی :

این بیماری خسارات زیادی رابه زنبوران وارد می سازد ونه تنها منجربه نابودی یك كلنی شده بلكه همه زنبورستان را نابود می نماید. این بیماری فصلی نبوده و در هر فصلی رخ میدهد.عامل بیماری نوعی باسیل بنام Bacillus Larvae است كه لاروها و شفیره های زنبور کارگر تنها میزبان این باسیل می باشند ضمنا این باسیل اسپور بسیار مقاومی دارد.

انتفال بیماری:

آلودگی از طریق غذای آلوده به اسپور بیماری به لاروهای سالم منتقل میشود.اغلب ناقلان، زنبور های جوان پرستار یا زنبورهایی که حجره ها را تمیز نموده و لاشه تلف شده ها را به خارج از کندو منتقل می کنند می باشند.در معده لارو زنبور اسپور تبدیل به باسیل میشود که این باسیل تولید مثل کرده و لارو را بیمار می کند.این ارگانیزم به لارو زنبور حمله می برد ولارو را پس از پوشانیده شدن سلول با موم در مرحله پیش شفیرگی از بین می برد.

سرعت انتشار بیماری:

سرعت انتشار بیماری متناسب با کمی و زیادی مردگان لاروها می باشد و وقتی که بیماری عمومیت پیداکردو لاروهای مرده زیاد شدند دیگر زنبورها از بیرون کشیدن آنها صرف نظر کرده و از طرفی چون بر جمعیت کندو افزوده نمی شود کندو ضعیف شده و از بین می رود.

اسپر بیماری در مقابل نور آفتاب،خشکی،حرارت،سردی و ضدعفونی های عادی و عمل ضدعفونی عسل بسیار مقاوم است.

علائم بیماری:

در اثرآلودگی،لاروها در مرحله پیش شفیره ای مرده ، به رنگ قهوه ای درآمده ودر نهایت خشك می شوند و به صورت یك پوسته در می آیند كه حذف آنها ازسطح شانها كار مشكلی است. معمولا در این بیماری پوشش محدب سلولها فرورفته شده وپس از پیشرفت بیماری سوراخ می گردد.یکی دیگر از علائم مشخصه این بیماری بوی سیریشم ماهی است که از سلول آلوده به مشام میرسد.این بو ممکن است تا یک متری کندویی که درب آنرا برداشته اند استشمام شود. وقتی چوب كبریتی درون سلول حاوی شفیره فاسد شده وارد شود این شفیره به میزان چند سانتی متر چون ماده لزجی كش می آید.

نحوه برخورد:

موثرترین شیوه مبارزه ۱- استفاده کردن از آنتی بیوتیک ها مثل تتراسیکلین پیشگیری را به وجود می آورد که در اوایل =اییز باید به جمعیت داد ۲-در آخر اگر کندوی ما به عامل بیماری مبتلا شد سوزاندن کندوی مبتلا با زنبورها و تمام محتویات داخلش اعم از موم،عسل و... موثر ترین راه ممکنه است چون در غیر این صورت خطر ابتلا دیگر کندوهای ما نیز میرود.

ب)لوك اروپایی:

این بیماری عفونی ناشی از نوعی باكتری بنام Bacillus Alvei است البته این باکتری مانند لوک آمریکایی تولید اسپر نمی نماید.این باسیل تنها عامل بیماری نیست بلکه یک عامل ثانوی یا کمکی برای تولید این بیماری بنام Bacillus Pluton شناخته شده است كه این باکتری هم تولید اسپر نمی نماید.

علائم بیماری:

علائم این بیماری برعکس لوک آمریکایی بسیار متغیر است زیرا لاروها در سنین مختلفی می میرند.نامنظمی علائم با شدت بیماری و طول زمان آلودگی بستگی زیاد دارد.با پیشرفت بیماری سلولهای باز کندو که باید خالی و یا دارای تخم و یا لارو سالم و مریض باشند بطور پراکنده و نامنظم بین سلولهای بسته قرار دارد.

تعداد زیادی از لاروها در این بیماری در صورتی که هنوز بشکل حلقه در ته حجره بدون درب قرار دارند مرده اند بعضی در فاصله سه روزگی که از تفریخ تخم می گذردمرده ولی اکثرا در فاصله بین سه روزگی و روزهایی که درب حجره ها بسته می شوند می میرند یعنی در موقعیکه لاروها زیاد تغذیه می شوند.

حلقه شدن ته سلول و نامنظم بودن زمان مرگ لاروها نسبت به سنشان این بیماری را از بیماری لوک آمریکایی مشخص می نماید.

اولین نشانه این بیماری این است که لاروهای بیمار چاقی و براقی و رنگ سفید زنده کرم سالم را از دست داده و برنگ سفید بی روحی در می آیند و نزدیک به مرگ لارو به رنگ زرد روشن در می آید،ممکن است لاروهای مبتلا حرکات غیر طبیعی از خود نشان دهند و این حرکات سبب می شود که شکل غیر طبیعی در سلول پیدا کنند.

ممکن است در طول پشت کرم رنگ سفید خاکستری تیره یا سفید قهوه ای تیره مشاهده شود علت آن وجود تعداد زیاد باکتری می باشد .در این توده که شکل باسیل پلوتن دیده شده و فرم دیگر باکتری موجود نیست،اول لارو حلقه شده و سپس پوسیدگی شروع و رنگ آنهم از زرد به قهوه ای خاکستری تبدیل شده و نیم شفافیت خود را از دست می دهد،رنگ زرد همزمان با آب شدن و پهن شدن هیکل لارو میباشد،این خاصیت اختصاص به این بیماری دارد.

وقتی که لاشه کرم در سلول خشک شد لوله های تنفسی بعلت اینکه مواد تجزیه شده بدن کرم دور آن جمع شده برجستگی پیدا می کند و بالاخره بقایای لارو برنگ زرد قهوه ای یا خاکستری قهوه ای بوده و با شکل نا منظم بدیواره پایین سلول باقی می ماند(اگر قبل از مرگ بشکل منظم در نیامده باشد) بقایای لاشه کرم هرگز بدیواره سلول نمی چسبد و کارگر برای تمیز کردن حجرات باسانی می توانند تعداد زیادی از آنها را از سلول خارج نمایند.

بوی این بیماری در دوره های اول بیماری بوی ترشیدگی کپک زدگی می باشد ولی موقعی که مواد لاروها به فرم طناب در می آید بوی گوشت گندیده که خیلی زننده می باشد به مشام می رسد.درمان و پیشگیری آن مانند لوکآمریکایی است

مطلب دیگر اینکه لاروهای ملکه و نرها هم به این مبتلا می شوند در صورتی که در لوک آمریکایی اینچنین نیست.

تولید ملکه

همان طور که می دانید هر کلنی به یک ملکه احترام وفرمان برداری می کند و تمام خصوصیت جمعیت به آن بستگی دارد پس برای همین بایدبه کلنی ملکه از بهترین نژادداد تا کلنی قوی و محصولاتش زیاد شود .اکثرزنبورداران ملکه کلنی را خریداری می کنند ولی بعضی از زنبورداران به گفته های تولید کنندگان ملکه اهمیت نمی دهند و می گویند زنبور را در محیط مخصوص جفت گیری قرار نمی دهند و برای همین ملکه خالص جفت گیری نمی کند و نژاد های دیگر که معلوم نیست چه خصوصیاتی داشته اند جفت گیری کرده اند برای همین به خوبی ملکه اعتماد ندارند و از خریداری آن منصرف می شوند و خود ترجیح می دهند ملکه را خودشان تولید یا کلنی را به حال خود میگذارند تا خود کلنی تولید ملکه کند ویا کلاًزنبور داری علاقه به تولید ملکه دارد برای همین اصول و ضوابطی را باید بداند تا بهترین ملکه را تولید کند

1- کلنی باید قوی بوده و تمام قاب های آن پراز زنبور باشد .

2- کلنی باید آرام بوده و کمتر نیش بزند .

3- تولید محصولات  کلنی بالا باشد .

روش های تولید ملکه 2 دسته می شود :1-طبیعی  2- مصنوعی

در روش های طبیعی کلنی خود شاخون ملکه زده و ملکه را خود کامل رشد داده و آماده بهره برداری می شود و تعداد شاخونها از 3 عدد گرفته تا 15 تا که تعداد آن بسته به زرنگی کلنی دارد .

در روش مصنوعی،تولید ملکه تحت نظارت کامل زنبوردار بوده وتعداد آنان شاخون ها از15 عدد گرفته وتا بالای 40 تا ادامه داشته و می توان گفت که در روش مصنوعی تولید ملکه بهتر بوده و می توانیم بیشتر به هدف خود برسیم .

ابتدا از روش های طبیعی را توضیح می دهیم

1- استفاده از شاخون تعویض ملکه

در زمان بهار کلنی ممکن است ملکه را از دست بدهد یا به علت پیری ملکه خواست عوض کند در موقع شاخون هایی در وسط شان درست شده وداخل آن

تخم ریزی می کنند تعداد شاخون ها از 2عدد است تا6عدد، زمانی که سر شاخون ها بسته شد زنبور دار در این حال باید بزرگ ترین و داراز ترین شاخون را جا گذاشته و مابقی شاخون ها را از قاب جدا می کند

قابی را آماده و 2 یا 3 تخته چوب هم قطر با قاب آماده و به صورت طولی و موازی باطول قاب ، داخل قاب محکم قرار می دهیم و روی آن را با نواری از موم می پوشانیم و شاخون هارا همانند داخل کندوسرشان به سمت پایین به تخته می چسبانیم و قاب را در کندویی قوی که دارای ذخیره باشند(درصورتی که کلنی ذخیره نداشت با قاب عسل یا محلول قند تغذیه شان میکنیم )و 24 ساعت پیش یتیم شده اند قرار میدهیم یا شاخون هارا در وسیله ای به نام انکوباتور (ماشین جوجه کشی )قرار می دهیم و در ضمن بین شاخون فاصله باشد تا در روز های نزدیک به تولد ملکه(از زمان تخم تا ملکه بالغ 15 روز به طول می انجامد)شاخون ها را داخل قفس مخصوص قرار دهیم تا در هنگام تولدشان به یک دیگر حمله ور نشوند و جا برای گذاشتن قفسه باشد . در اصطلاح به این قاب ،قاب پیوندی می گویند

2-استفاده از شاخون بچه دهی

دراین حالت همانند روش با عمل می کنیم ولی بااین تغیر که دیگر شاخونی در داخل کندو باقی نمی ماند . ملکه های بدست آمده در روش دوم بهتر است زیرا در روش اول ممکن است کلنی از لارو هایی پیرتر استفاده کند ولی در روش دوم از ابتدا کلنی تخم مخصوص بچه دهی را در شاخون آن می گذارد .

3-استفاده از قاب حاوی لارو و تخم

در این روش ابتدا کلنی را یتیم میکنیم و تمامی قاب های تخم و لارو را از کلنی بدون آن که زنبوری روی آن نشسته با شد به کلنی های دیگری می بریم و از کلنی های خوب یک قاب لارو برداشته و داخل کندو می گذاریم وبعد از مدتی شاخون در روی قاب ها تشکیل می شود ولی در این روش هم ملکه های خوبی به وخود نمی آید زیرا کلنی از لارو های پیر تر استفاده میکند.

می توانیم به جای استفاده از قاب لارو از قاب تخم استفاده کنیم به طوری که طرفی از قاب تخم و طرفی دیگر هیچ تخم ،لارو یا شفیره ای نباشد و بعد قاب

 را به طرف اندرونی درب کندو به صورتی که سر تخم ها به طرف پایین و عمود با زمین باشد بعد از مدتی این قاب دارای تعدادی شاخون دارد و می توان گفت که ملکه های بدست آمده از کیفیت خوبی برخوردار اند 

روش های مصنوعی

برش کمانی و موزاییک کاری :در این روش کلنی باید یتیم شود و تمامی قاب های تخم و لارو را از کندو خارج و به کندو های دیگر انتقال شود به غیر از یک قال لارو و در مقابل باید قاب های شفیره از کندوها بگیریم  وبه این کلنی بدهیم وقاب لارو را با چاقویی تیز و داغ یک برش کمان دار در زیر قاب ایجاد کنید و قاب را در وسط کندو قراردهید بهد از 5 روز از کلنی بازدید و یک ردیف از لارو هایی که به شفیره تبدیل شده اند را با کاردی تیز سر هجره های آن را می زنیم در این حال خود زنبور ها شفیره هارا بیرون میریزند و دلیل این کار این است که5روز دیگر شاخون ها که زیر برش ساخته می شوند باید جدا کرد و در قاب پیوندی گذاشت و برای این که در هنگام برداشت شاخون باید قسمتی از موم دور آن را برداشت تا به داخل آن آسیب نرسد ممکن است که شفیره را کشت رای همین بهتر است سر شاخون های ردیف بالایی را  زد . در روش موزاییک کاری لازم نیست قاب لارو را برش داد وباید قابی خالی را برش داد و مانند روش بالا تمامی قاب های تخم و لارو را خارج باید کرد ویک قاب لارو یا تخم باقی ماند و این قاب را در ناحیه تخم در ابعاد3*5 بریده و به صورتی که تخم به طرف پایین عمود است در برش کمانی موزاییک کاری و از موم مذاب  برای چسباندن استفاده کنید ومابقی کا ها مانند روش برش کمانی است .  

  پیوند:به عمل انتقال لارو یک روزه از سلول های کارگر به شاخون های ملکه را پیوند می گویند .پرستاری از کندو پرستار است (کلنی است که از تخم های پیوندی به خوبی مواظبت و بیشتر لاروهارا تغذیه می کند و خود سر شاخون ها را می بندد و ملکه را آماده می کند که در اینجا لازم نیست کندویی که از آن لارو را بر داریم یتیم کنیم بلکه باید کندو یی که دارای زنبودان پرستارکامل همراه با ذخیره کافی است یتیم کرد که به این کندو ، کندو پرستار میگویند که البته این جمعیت به حد اکثر خود رسیده باشد و دارای سلول های در حال تولد داشته باشد و نیت تولید شاخون بچه دهی را داشته یا شاخون زده باشدهم از عواملی است که یک کندو پرستار در بهار داشته باشد )ابتدا باید قاب پیوند مخصوص این روش را توضیح دهم :این قاب با قاب هایی که قبلا توضیح داده بودم یکی است و تنها فرق آن در یک مرحله دیگر است که باید اضافه شود در این مر حله باید شاخمون هایی سر باز به ارتفاع 1 سانتی متر بسازیم که روش ساخت این صورت است که انگشتک های مخصوصی که مخروطی شکل اند و قطر آن 7mm است که موم مذابی را آماده میکنیم و یک ظرف مخلوط صابون با آب هم آماده میکنیم و انگشتک را داخل آب و صابون زده و بعد داخل موم مذاب میکنیم و بیرون می آوریم این عمل را چند بار انجام می دهیم تا به اندازه کافی قطر پیدا کند و آن ها را بیرون آورده و تا ارتفاع  cm1جدا می کنیم ودر آخر آن را شستشو می دهیم زیرا زنبور در جایی که کمترین بوی صابون می دهد هم کار نمی کند و بعد از شستشو آن را به قاب پیوند متصل میکنیم .در هر سلول هال ساخته شده یک قطره ژله رویال که با آب مقطر رقیق شده می انرازیم و از کندو مادر قابی حاوی لارو را بر میداریم و جوان ترین لارو هارا انتخاب و با سوزن پیوند همان طور که در کلنی بوده اند زیر لارو برده و بیرون می آوریم و همان طور بدون هیچ پشت و رویی در هر سلول ساخته شده یکی قرار میدهیم اگر لارو پشت و رو شود روزنه ها تنفسش توسط ژله ها مسدود و کار ما درست در نمی آید و قاب را داخل کندو ی پرستار که 24 ساعت پیش یتیم شده وتمام قاب های تخم و لارو برداشته شده قرار میدهیم و هر5 روز یکبار به کلنی سر میزنیم و مابقی کار ها مانند روش های قبل است .

استفاده از دستگاه ینتر: این دستگاه خود دارای سلول است که ملکه را در آن حبس میکنیم میله های آن دارای فاصله های پتجره ملکه است برای همین ملکه نمی تواند بیرون بیاید ودر همان سلول ها تخم گذاری می کنند بعد از تخم گذاری باید ملکه را بیرون آوریم چرا که از کمی جا بیش از یکی تخم داخل آن میگذارد وحتی ممکن است که بیشتر از یک تخم بگذارد که باید با انبرک تخم های زیادی را بیرون آورد و درب آنرا بست زنبوران کرگر آنان را پرستاری می کنند و زمانی که خوب لارو ها با ژله رویال تغذیه شد آن را از جا های خود بیرون آورده و در قاب پیوندی قرار می دهیم .

روش دیگری وجود دارد که خودم آن را طراحی کرده ام به طوری که قابی پیوندی همراه سلول هایش آماده و یک طبق روی کندو قرار داده بین دو طبق پنجره مانع عبورملکه میگذاریم وملکه را به بالای کندو برده وفقط همان قاب پیوند در آن بالا باشد قرار میدهیم ملکه به ناچار در آن ها تخم ریزی کرده و بعد از تخم ریزی ملکه را پایین برده و یک قاب لارو در کنار قاب پیوند قرارمیدهیم اگر در کندو قاب لارو نبود جایش از کندو های دیگر یک قاب لارو بدون زنبوردر داخل جمعیت قرار می دهیم بعد از مدتی که زنبوران به آن قاب آمدند قاب را بالا برده و کنار قاب پیوند قرار میدهیم تا زنبوران پرستار تخم ها را دیده و از تخم ها مواظبت کنند .

جفت گیری ملکه های تولیدی

ملکه جفت نخورده مانند قلابی بی طناب برای زنبوردار است چرا که اگر ملکه جفت گیری نکند تخم دانش بدون نطفه مانده و تخم نر می گذارد و در زنبورداری زنبور نر یک الاف عیش و نوش دار است که علاوه بر جفت گیری بخوروبخواب دارد که حتی نیش هم ندارد در در گاه زنبورعسل خستگی و تنبلی معنا ندارد حالا که زنبور نر باشد که دیگر بد تر است برای همین باید ملکه بارور باشد تا تخم زنبوران کارگر بگذارد و کلنی را سروسامان بخشد برای همین باید ملکه را به خوبی پرورش داد تا کلنی پر بار و عالی داشته باشیم .بحث جفت گیری ملکه پیچیده است و باید به درستی انجام شود ابزار مورد نیازآن عبارت اند از :1- نوکلوس(کندو جفت گیری)   2-قاب دارای موم آج شده در عرض 3سانتیمتر (همان قابی که برای جلوگیری از بیکاری کلنی ها استفاده می شود)

زنبور نر در اصل تا 10 km بیشتر نمی تواند پرواز کند ولی پرواز زنبور نری تا 45 kmهم گزارش شده ولی اندازه اصلی آن 10kmمی باشد .ملکه باید با نر های کلنی های خوب که دارای محصول خوب و آرام باشند جفت گیری کند که جفت گیری نا خالص ممکن است موجب نا مرغوبیت ملکه می شود برای همین باید خالص با نر خوب جفت گیری کند پس باید منطقه از هر گونه کلنی دیگر در ایستگاه جفت گیری تا شعاع 10کیلومتری پاک باشد و نوکلوس هارا باید در آن جا قرار دهیم .

ابتدا ما 5روز قبل از انجام عملیات تولید ملکه 3 قاب دارای موم عرض 3 سانتی متری را تهیه میکنیم و هر کدامیک را در کندویی قرار میدهیم تا آن را بافته و در آن تخم ریزی کنند و چون آنرا به ابعاد سلول نر می سازند در آن تخم نر میگذارند زمانی که تخم ها در چند روز دیگر در حال تولد اند ملکه هم در حال تولد است و کندو نوکلوس را آماده می کنیم این ابزار از نوع ایرانی کندویی است که سه قسمتی که هر قسمت آن با تخته چوبی درب گذاری شده در هر قسمت سه قاب درهر قسمت یک قاب نر می گذاریم و به کندویی رفته که می خواهیم از آن بچه بدهد رفته و یک قاب شفیره های در حال تولد با زنبورانش (البته اگر روی آن قاب ملکه باسد باید آن را سرجایش گذاشته و از قابی دیگر استفاده کرد)برای هر قسمت گرفته و درهر قسمت خود قرار می دهیم و قابی دارای ذخیره عسل و گرده را بازنبورانش در داخل هر قسمت قرار میدهیم درب چوبی آن گذاشته و درب اصلی کندو را می گذاریم بعد از به دنیا آمدن ملکه آن را درقفس گذشته و مانند روش توزیع ملکه به هر قسمت کندو می دهیم و به ایستگاه جفتگیری ملکه میبریم تا ملکه جفت گیری کند اگر در مواقعی دیدید که هجاتی در کندو است که در آن چند تخم است بدانید به علت کمبود جا ملکه در هر هجره چند تخم میگذارد و اشکالی ندارد و از نقص ملکه نیست بلکه نشانگر بارور بودن کامل آن است

سالنامه زنبور داری

برای کشور وسیعی چون ایران با آب و هوای بسیار متفاوت نوشتن سالنامه ای که برای تمام نقاطش در آن واحد صادق باشد غیر ممکن است . و این سالنامه هم ادعای حل این مشکل را ندارد . در اواسط زمستان وقتی که هوای مشهد 25 درجه زیر صفر بوده و زنبورها در داخل کندو به صورت گلوله دور هم زندگی کرده و فقط قادر ند که هوای داخل گلوله شان را گرم کنند در چابهار (کرانه های در یای عمان )درجه حرارت هوا 25 درجه بالای صفر را نشان میدهد . اگر کندوهایی در آنجا و جود داشته باشند زنبورهایشان در حداکثر فعالیت بوده و از گلی به گل دیگر برای جمع آوری شهد و گرده پرواز خواهند نمود . در مشهد و آذر بایجان تصورا" فصل شدت آلبالو و گیلاس اوایل اردیبهشت ودر کرج اوایل فروردین است . بنا براین هر چه در کرج و در فروردین ماه می گذرد در مشهد و تبریز در اردیبهشت ماه و در چابهار در بهمن ماه خواهد گذشت. نتیجه آنکه در این سالنامه برای فروردین ماه نوشته شده زنبوردارمشهد و تبریز باید در اردیبهشت بکار بندد و زنبور دار چابهار در بهمن ماه . مقصود از طرح مثال بالا این است که با در نظر گرفتن اینکه این سالنامه در شرایط آب و هوای کرج نوشته شده زنبور داران سایر نقاط باید هوای منطقه ی خود را با هوای کرج تطابق داده از آن استفاده کنند . مثلا همانطوری که ذکر شد زنبور دار اردبیلی یا شاید خوانساری در اردیبهشت ماه باید آنچه در این سالنامه در قسمت فروردین نوشته شده بکار بندد . تا آنجا ممکن بود سعی کردم که آب و هوا را کمتر ملاک عمل قرار  داده و بیشتر از طرز زندگی زنبورها برای کار کردن با آنها استفاده کنم . مثلا نوشته ام که هر وقت هر 10 قاب طبقه پایین کندو پر از زنبور بوده و در محیط شکوفه گل نیز به حد کافی وجود داشته باشد می توانید رویش طبقه دوم بگذارید . این کار در یک کندو ی خوب در رشت در فروردین ماه ودر کرج در اردیبهشت ماه و در دماوند در خرداد ماه ممکن است اتفاق بیفتد بنا براین برای استفاده از سالنامه آنچه یک زنبور دار باید داشته باشد عبارت است از قدرت تشخیص و بخصوص قدرت تطبیق ماههای این سالنامه با ماههای محل اقامتش  

 

فروردین ماه فروردین ماه زمانی است که معمولا هم جمعیت نسبتا قوی است و هم اینکه تعداد کارگران بسرعت در حال افزایش می باشد . زیاد بودن تعداد کار گران در این ماه به جمعیت امکان می دهد که از گلهای در ختان میوه یک محصول عسل جالب توجه تحویل زنبور دار دهند . جمعیت ضعیف این شهد را تنها صرف تقویت داخلی خودش می کند تا تعداد کار گرانش را زیاد شود و عسل تحویل زنبوردار نمی تواند بدهد . در نتیجه زنبور دار از یک محصول عسل نسبتا زیادو معطر عقب می ماند . از اینجا اهمیت تغذیه جمعیت (در مرداد و شهریور ) و تغذیه زمستانی آنها معلوم می گردد . چون همین دو تغذیه اگر بموقع و بمقدار کافی انجام گیرند جمعیت هنگام باز شدن شکوفه های درختان میوه در فروردین ماه حتما قوی خواهد بود . البته مشروط بر این که ملکه اش پیر ویا ناقص و یا ضعیف نباشد . جوان و و با استعداد بودن ملکه از شرایط لازم این کار است . در مناطق معتدل تر کشور ما مثل گیلان و مازندران اغلب شکوفه ها ی درختان میوه حتی از نیمه دوم اسفند ماه باز می شوند . اوایل اردیبهشت ماه معمولا درختان مرکبات (پرتقال و لیمو و غیره )گل می دهند . در فاصله بین این دو گل در خیلی از نقاط گل جالب توجهی در طبیعت وجود دارد که زنبورها از آن شهد جمع کنند . در نتیجه امکان فعالیتی برایشان و جود ندارد و بیکار می مانند . در چنین وضعیتی زنبور دار نباید جمعیتها را بحال خودشان رها کند . بهتر است آنها را وسیله مخلوطی از شکرو عسل و آب یا خمیر شیرین به طریقی که در فصل تکنولورژیی گفته شده هر شب تغذیه نماید تا نه تنها بی غذا نمانند و از گرسنگی و بی کاری صدمه ببینند بلکه مانع آن گردد که ملکه کم شدن شهد آوران کار گران را احساس کرده و تخمگذاریش را کم و در صورت طویل بودن آن حتی قطع کند . ازدیاد تدریجی و مرتب تعداد زنبورها در جمعیت و کندو و اغلب کار را بجائی می رساند که سطح همه شانها ی موجود ه پر از زنبور گردد و زنبور دار باید جای تازه برای زیست آنها و به ملکه برای تخمگذاریش بدهد تا بفکر بچه دادن نیفتند . چون بچه دادن همیشه باعث کم شدن محصول عسل سالیانه جمعیت می گردد . بهتراست به کندو دیواره بدهد تا زنبور ها مشغول فعالیت شوند و از بچه دادن صرف نظر نمایند. بیکاری در بهار همیشه جمعیت را بفکر بچه دادن می اندازد یکباره آویزان کردن چند ین دیواره یا شان در داخل کندو اشتباه است . هر چند روز یک الی 2 دیواره یا شان بعد از آخرین قابی که لارو سرپوشیده دارد باید آویزان نمود . بطور مثال هر گاه جمعیت در پائیز روی 6 قاب تنگ شده بود (به فصل تکنولورژی مراجعه شود )می توان به وی 2 دیواره یا 2 شان بافته شده خالی و یا 2 شان بافته شده که داخلش هم کمی عسل از پائیز باقی مانده باشد داد.

 

اردیبهشت ماه اردیبهشت در زنبور داری معمولا بهترین ماه سال می باشد چون جمعیت در این ماه به حد اکثر قدرت سالیانه اش  رسیده است . البته به شرط این که هوای بد ماههای پیش مانع رشد طبیعی آنها نشده و ثانیا زنبوردار تمام نیاز های جمعیت را هر یک بموقع خود و بحد کافی برآورده باشد . در صورت خوب و صحیح کنار آمدن با زنبور ها ممکن است جمعیت حتی در اواخر فروردین به حد اکثر قدرت سالیانه اش برسد و هر دو طرف همه 10 قابهای کندو پر از زنبور گردد و به قول معروف (جای سوزن انداختن برایشان باقی نماند ). در این زمان گرفتن مهمترین تصمیم در زندگی جمعیت فرا رسیده است و آن اینکه اطاق عسل را روی کندو بگذارد و  باصطلاح به آن طبقه دوم بدهد .  اطاق عسل اگر نیم طبقه باشد می توان آن را با شانهای نیم طبقه پر کرد . برای این کار نخست روی هر قاب مقداری شربت که از مخلوط 2لیتر آب و یک کیلو گرم شکر و یک کیلو عسل تهیه شده پاشیده در نیم طبقه آویزان و نیم طبقه را فوری روی کندو گذاشت. اگر پنجره ملکه در اختیار باشد آنرا بین طبقه پایین و اطاق عسل می گذارند تا ملکه نتواند به اطاق عسل راه یابد . هر گاه اطاق عسل یک طبقه باشد در اینحال بطریق دیگری عمل می شود و آن اینکه سه قاب با لارو های سر پوشیده و همه زنبورهائیکه رویشان نشسته اند ولی بدون ملکه به اطاق عسل یعنی طبقه بالا و درست بالای همان شانهایی که در طبقه پایین شانهای پر از لارو قرار دارند انتقال می یابند . آنگاه همه شانهای طبقه پائین را به یک سمت فشار داده و جای خالی را با دیواره پر نموده و پنجره ملکه بین دو طبقه گذاشته می شود . به کندو چه نیم طبقه داده شود و چه یک طبقه کامل روی قابها ی بالا یا زیر سقف همیشه یک پارچه کتانی دو لاپهن می نمایند تا به زنبورها در گرم کردن کندویشان کمک شود . زود گذاشتن اطاق عسل یعنی زمانی که هنوز جمعیت باندازه کافی قوی نشده باشد به زنبور ها صدمه میزند چون اولا گرم کردن تمام دو طبقه کندو برایشان مشکل است و باعث کمتر شدن تعدا تخمهائی که ملکه در روز میگذارد می گردد. ثانیا در صورت سرد شدن غیر منتظره و ناگهانی هوا زنبور ها دوباره به خوشه می روند در نتیجه تمام لاروئی که خارج از خوشه قرار دارند از سرما می میرند و متعفن می شوند. دیر گذاشتن آن نیز خود خطائی دیگر می باشد چه جمعیت بدلیل تنگ شدن جا و زیاد بودن  نسبی تعداد زنبورها خود را برای بچه دادن آماده می نمایند و بچه دادن همیشه نتیجه اش ضعیف شدن جمعیت است زیرا در این کار یک جمعیت قوی و بار آور تبدیل به دویا چند جمعیت ضعیف می گردد که وظیفه اصلی هر یک از آنها تقویت داخلی خودشان می باشد و تمام شهد و عسلی را که می آورند به ناچار باید صرف تغذیه خود و لاروها یشان کنند تا قوی گردند و معمولا زمانی قوی می شوند که دیگر گلی در طبیعت وجود ندارد تا شهد را بصورت عسل تحویل زنبور دار دهند . بدین طریق ملاحظه می گردد که جمعیتی که بچه داد در آ سال عسلی نمی تواند بیاورد و اگر هم بیاورد مقدارش نا چیزخواهد بود. هنگام دادن اطاق عسل به کندو ممکن است با شانهایی که از طبقه پائین به اطاق عسل منتقل شده بر حسب اتفاق ملکه نیز به آنجا انتقال یافته باشد . کنترل دقیق در این زمان کار مشکلی است بخصوص اگر تعداد کندو ها 100 عدد و یا بیشتر باشد که بوقت خیلی زیادی نیاز دارد . برای رفع این اشکال یک کنترل اطاق عسل 15 روز پس از گذشتن آن تو صیه می شود .

 

خرداد ماه خرداد ماه هم زمان دادن بچه های طبیعی ردر مناطق نسبتا سرد کشور ماست و هنوز عطش جمعیتها برای تولید مثل و بچه دادنشان کاملا رفع نشده است . در نقاط گرم و حتی معتدل تنها بر حسب اتفاق ممکن است در این ماه بچه بدهد مگر آنکه جمعیتها فروردین و اردیبهشت پر باران و یا سردی را گذرانده و تا کنون بدلیل سرمای غیر طبیعی هوا و یا بارانهای طویل المده موفق به به بچه دادن نشده باشند . در این حال اگر زنبور دار به کمکشان نرسیده و از آنها بچه مصنوعی نگیرد بمحض مساعد شدن هوا جمعیتها منفجر میگردند یعنی در مدتی کوتاه آنقدر بچه میدهند (بویژه نژادزنبور عسل ایرانی )که زنبور دار را خسته میکنند . تجربه شخصی زنبور داری مرا به این نتیجه رسانده است که سالهائی که با فروردین ماه سرد و پر باران شروع شده باشد معمولا سالهای پر بچه و نسبتا کم عسلند . هر گاه اردیبهشت ماه هم سرما ادامه داشته باشد باز تعداد بچه حا بیشتر و مقدار عسل کمتر خواهد بود . کمبود عسل را با چند مهاجرت برنامه ریزی شده تا اندازه ای می توان جبران نمود . همانطوری که در ماه قبل هم گفته شد ازدیاد جمعیتها به تعداد محدود برای جبران و جانشین کردن جمعیتها تلف شده در جریان پائیز و زمستان گذشته لازم است. تنها ازدیاد بی رویه و برنامه ریزی نشده اشان باید جلو گیری کرد تا سطح محصول عسل سالیانه  زنبورستان پائین نیاید . زنبورداری که در جریان سال جمعیتهایش را خوب و طبق اصول نگهداری کرده بطوری که در اوایل فروردین قوی شده باشند باید بتواند در این ماه محصول عسل اصلی سالیانه اش را برداشت نماید . در صورت مهاجرت دادن متعددکندوها چند بار دیگر هم می تواند از کندو هایش عسل بگیرد اما معمولا بیشترین مقدارمحصول مربوطه به خرداد ماه و یا حد اکثر اوایل تیر ماه می باشد . برداشت عسل با دست غیر بهداشتی بوده و در کشور ما کمتر از سابق رایج است . گواینکه هیچ میکروب و یا ویروسی نمی تواند داخل عسل زندگی کند ولی باز رعایت بهداشت و پاکیزگی عسل لازم است .استفاده از اکستراکتور برقی و در نقاطی که امکانات برق نباشد بهر برداری از اکسترول دستی (به فصل تکنولرژی مراجعه شود )کار عسل گیری را کلی آسان و ساده میکند برداشت عسل نارس پس از مدت کوتاهی باعث ترشیده شدنش در اثر تخمیر میگردد باید از آن خود داری کرد . برای تشخیص کافی است قاب عسل را کج گرفته ضربه ای به آن وارد کرد هر گاه چند قطره از آن به خارج ریخت عسل نارس است و باید به کندو بر گردد تا زنبورها رویش کار کرده آنرا برسانند .

 

تیر ماه در خیلی از کشورهای سر سبز جهان که از باران کافی بر خوردار اند در ماههای خرداد و تیر حتی اغلب مرداد بیشترین مقدار عسل سالیانه از هر کندو برداشت می شود . کشور ما با وسعتی بیش از5/1میلیون کیلومتر مربع و داشتن حدود 5/1میلیون کندوی زنبور عسل در حال حاضر که بطور متوسط یک کندو در هر کیلومتر مربع و یا هر 100 هکتار می شود می بایست معمولا بهشتی برای زنبورداری باشد . متاسفانه خشکی هوا و کمی فوق العاده باران (باستسنای استانهای شمالی ) و در نتیجه فقدان گیاهان وحشی و اهلی عسل خیز وضع را بطریقی تغییر داده که عملا استعدادی مناسب با وسعتش برای زنبورداری نمی تواند از خود نشان دهد در مقابل این ضعف دارای نکته جالبی هم می باشد که آن عبارت از متفاوت بودن آب و هوا در مناطق مختلف آن است . بدین طریق که در تابستان هنگامی که هوای آبادان و اهواز بیش از 45 درجه بالای صفر است در ارتفاعات متوسط ایران مرکزی و یا در مناطق کوهستانی گیلان و مازندران گرمای هوا حدود 25 درجه را نشان می دهد . همین وضع زمستانش هم مثلا بین بوشهر و تبریز و یا بند رعباس و مشهد صادق است . بنا براین می تون معتقد شد که در هر فصل از سال نقاطی در ایران وجود دارند که یرای زنبور داری مناسبند . با مهاجرتدادن کندو ها به آن نقاط مدت و امکاات فعالیت زنبورها طویل تر و بهتر شده و قادر به جمع آوری عسل زیاد تری میگردند . هر گاه امکان مهاجرت دوم و سومی  وجود داشته باشد باز سطح محصول عسل سالیانه زنبورستان بالاتر میرود . ولی این را هم باید فورا اضافه کرد که این نقاط را باید قبلا شناخت و بطور تقریب دانست که در چه تاریخ چه گلی در کجا باز شده و شهد می دهد و به همانجا مهاجرت کرد . این مهاجرتها باید تنها به نقاطی انجام گیرد که از لحاظ گیاه یا گیاهان عسلخیز غنی باشد و گرنه خوش آب و هوا بودن منطقه کافی نیست و مسئله ای را برای زنبورها و زنبور داران حل نمی کند . اوایل تیر ماه وقت مهاجرت دادن کندو هاست . در خیلی از مناطق کشور فصل گل گیاهان عسلخیز در این ماه و اغلب حتی اوایل تا اواسط خرداد ماه پایان یافته است و هر گاه بخواهیم محصول عسل جالبی برداریم باید حتما کندو ها را به نقاط کوهستانی که گلهای فراوان داشته باشند مهاجرت داد. این مهاجرت و یا مهاجرتها با وجود همه مزاحمتهائی که ایجاد می کند در شرایط کشور ما حتی در شرایط مناطق سر سبز استانهای شمالی ایران از طرفی غیر قابل احتراز بوده و از طرف دیگر از نظر اقتصادی حتما لازمند و مسلم اینکه به نفعش می ارزند گیاهانی که در تیر و مرداد می توانند بیشترین عسل را در ایران بدهند آویشن و اسپرس می باشند .آویشن در مناطق مرتفع یعنی ارتفاعات بیش از 2000 متر بصورت بوته و به حالت وحشی و خود رو دیده می شوند . اسپرس را که گیاهی علوفه ایست در مناطقی که آب کافی وجود داشته باشد و معمولا در رتفاعات حدود 1000 متر می کارند

 

مرداد اگر اردیبهشت و خرداد و تیر ماه زمانی است که زنبوردار برنامه ریزی بخصوص تقویت جمعیتها برای سال بعد می باشد . چه در همین ماه ستونهای اصلی زنبورداری برای سال آینده پایداری می گردد . از تخمهایی که از مرداد ماه به بعد گذاشته می شوند زنبورهائی تولد خواهند یافت که پاییز و زمستان و حتی مدت نسبتا کوتاهی از بهار زنده مانده و داخل کندو فعالیت لازم را انجام خواهند داد. در اواخر زمستان تعداد زنبورهای جمعیت هر چه زیاد تر باشد ملکه نیز تعداد بیشتری تخم خواهد گذاشت و در نتیجه جمعیت بسرعت قوی شده و حتی از شهد گلها ی درختان میوه یک محصول نسبتا جالب تحویل زنبوردار خواهد داد . بنابراین به نفع زنبوردار است که در مرداد ماه جمعیت را تقویت و ملکه را تحریک به تخمگذاری هر چه بیشتر بنماید و این کار اقلا تا 2 ماه بعدش حتما ادامه دهد . با این حساب ملکه هر چه در این مدت بیشتر تخمگذاری نماید در اواخر زمستان و اولیل بهار تعداد زنبورهایش بیشتر قویتر خواهد بود . کارهای لازمی که در این ماه باید عملی گردد در صورت اجراء نشدن دیگر در بهار آینده جبرانش ممکن نیست . بزرگترین وظیفه زنبورداردر این ماه مبارزه با کم شدن سریع فعالیت تخمگذاری روزانهملکه است که به 2 عامل بستگی دارد :  1_طول روز گواینکه ملکه داخل کندو و در تاریکی بسر می برد و معمولا شب و روز را نباید بتواند تشخیص دهد ولی عملا دیده می شود که طول روز در تعداد تخمی که وی روزانه می گذارد موثر است بطوری که در بهار که طول روز مرتب دراز تر می گردد ملکه هم هر روز تعداد بیشتری تخم می گذارد تا در روز پیش از اواسط تیر ماه که روز ها مرتب کوتاهترمی شوند ملکه هم از تعداد تخمی که می گذارد روزانه معمولا می کاهد . از آنجائیکه طویل و کوتاه کردن روزها از قدرت ما خارج است از این راه قدر نیستیم در جلوگیری از کم شدن تخمگذاری ملکه اثری بگذاریم سعی میکنیم بکمک تغذیه کمبود ملکه را جبران کنیم . 2-تغذیه : تعداد تخمی که ملکه می گذارد با مقدارغذایی که روزانه وسیله کار گران وارد کندو می گردد نیز بستگی مستقیم دارد یعنی هر اندازه مقدار غذایی که در روز وارد کندو می شود بیشتر باشد ملکه هم بهمان نسبت روزانه بیشتر تخم می گذارد و هر چه روزانه کمتر غذا وارد کندو گردد از شدت تخمگذاریش می کاهد مقدار غذاو نوع آن بر خلاف عوامل قبلی (طول روز )در اختیار ما است و برخی می توان نوعش را عوض و یا مقدارش را کم و زیاد کرد . امروزه در زنبور داری از این عامل با هدفهای مختلف بهره برداری می شود . با استفاده از همین عامل در مرداد ماه به تغذیه تحریکی جمعیتها (به فصل بیو تکنولرژی مراجعه شود ) می پردازیم تا اگر چه نمی توان بالکی مانع کم شدن تخمگذاری ملکه شد ولی این کاهش اجباری را به حداقل ممکنه تقلیل داد . مقدار محصول عسلی را که هر یک از جمعیتها ی زنبورستان سالیانه به کندو می آورند با توجه به مساوی بودن قدرت داخلی جمعیتها و یکسان بودن شرایط طبیعی برای همه آنها بعضی بیشتر و برخی کمتر است . با استفاده از شناسنامه جمعیتها مقدار عسل همه کندو ها را جمع و به تعداد کندوها تقسیم میکنند . عددی که بدست می آید مقدار متوسط عسل زنبورستان است (فصل تکنولرژی ). جمعیتها یی که کمتر از متوسط زنبورستان عسل داده اند باید هر چه زود تر ملکه شان را عوض کرد. چون کمی و زیادی محصول از خواص ارثی ملکه است که آنرا به بچه هایش که کار گران باشند انتقال می دهد . اگر تهیه ملکه ممکن نبود آنرا با یکی از بچه های مصنوعی و یا یک پس بچه می توان متحد کرد . طبیعت هم همین کاررا بطرزی دیگر همیشه انجام داده است و باز هم می دهد . در سالهائی که شهد کم است یا بدلیل سرمای غیر منتظره و یا بارانهای زیاد زنبورها نتوانند و یا فرصت کافی برای جمع آوری شهد نداشته باشند تنها جمعیتهای قوی و فعال قادر به جمع آوری شهد برای زمستانشان خواهند بود . جمعیتهای ضعیف و یا غیر فعال شهد کمتری به کندو می آورند که حد اکثر تا اواسط زمستان تمام می شود و زنبور هایشان از گرسنگی می میرند یعنی بطور طبیعی ضعیف ها حذف شده و تنها جمعیت های قوی زنده می مانند .

 

شهریور همانطور یکه نرکشی در ماه پیش اعلام و پایان یافتن سال جمعیتها بوده شروع شهریور ماه اعلام آغاز سال برای زنبورها در ایران است . تقویم سالانه زنبورها با تقویم سالانه ماه 5 تفاوت زمانی نشان میدهد . این وضع و این تفاوت برای زنبوردار فوق العاده مهم است .باید حتما در نظر گرفته و با زنبور هایش با تقویم خودشان کار کند نه با تقویم ما . در این ماه معمولا شدت گرما معمولا شدت گرمای تابستانی میشکند . هوا رو به اعتدال می گذارد گو اینکه هنوز سرد نشده ولی دیگر از آن گرمای شدید تابستانی خبری نیست . شبها در نقاط مرتفع کشور ما در اطراف شهر هایی مانند اردبیل همدان دماوند و اراک حتی سرد هم می شوند . زنبور ها با حس کردن اوضاع کم کم خودشان را برای زمستان آمادهمی کنند ملکه مرتب از تعداد تخمهایی که در 24 ساعت می گذارد می کاهد . زنبوردار با ادامه تغذیه زمستانی سعی میکند که شدت کاستن تخمیری تا آنجا که ممکن باشد جلوگیری کند . چون همانطور یکه قبلا هم گفته شد زنبورهایی که از این ببعد متولد میشوند پاییز و زمستان و حدود یکماه از بهار را در جمعیت می گذارنند . جمعیت در اواخر زمستان و فروردین ماه هر چهقویتر باشد موفق تر بوده و عسل زیادتری به کندو می آورد . جلو گیری از کم شدن تعدادتخمهایی که ملکه روزانه در این ماه می گذارد به کمک تغذیه زمستانی برای رسیدن به همین هدف نیز هست . البته هدف اصلی تامین ذخیره زمستانی جمعیتها می باشد . برای تغذیه در این ماه از شربتی استفاده میشود که با نسبت 2 کیلو شکر و 1لیتر آب تهیه می گردد . بعضیها نسبت 3 کیلو شکر و 2 لیتر آب را ترجیح می دهند که این هم صحیح است . اگر به این شربتها در مقابل هر لیتر آب یک الی 2 قاشق غذا خوری عسل اضافه شور زنبور آن را بهتر قبول میکنند و اگر آب با مقدار ی دارو بر ضد بیماری نوزما (بویژه در استانهای شمالی ایران )مثل فوماژلین مخلوط کنند با بیماری مزبور مبارزه شده و زنبور ها زمستان را سالمتر می گذرانند و از مرگ و میر زمستانی نسبتا جلو گیری می شود .

 

مهر ماه تغدیه زمستانی باید تا کنون پایان یافته باشد مقدار آن برای کندوها مختلف متفاوت است . جمعیتها قوی بیشتر و جمعیتهای نسبتا ضعیف کمتر تغذیه می شوند زمانی تغذیه جمعیتها به اتمام می رسد که تا مهر ماه 8 الی 10 کیلو شکر (به نسبت ضعف و قدرتشان )صرف تغذیه شان شده باشد . طبیعت دیگر معمولا شهدی ندارد که در اختبار زنبورها قرار دهد . اگر هم داشته باشد مقدارش قابل بحث نیست . در استانهای شمالی ایران بویژه در گیلان باغهای چای فراوانند . بوته چای در تمام پائیز و زمستان گل میدهد ولی اولا تعداد گلها هر بوته کم بوده و از 4 الی 5 گل تجاوز نمیکند (بعنوان مثال بوته آویشن بیش از چندین هزار گل دارد )ثانیا گلهای چای تنها گرده گل می دهد و شهد ندارد . ثانیا هوای مناطق چای کاری در پاییز و زمستان اغلب بارانی است و امکان بهره برداری از آن برای زنبورها بسیاز محدود است. کنترل جمعیتها پس از پایان تغذیه زنبور دار را وضع داخلی کندوها و کمبود یا کافی بودن غذای ذخیره شده برای گذراندن پاییز و زمستان آگاه می نماید تا در صورت نیاز به جمعیتهایی که غذای کافی ندارد کمک شود .  این برسی می تواند با باز کردن کندو ها انجام گیرد و یا با استفاده از یک ترازو یا یک قاپان . باز کردن کندو ها و دیدن مقدار غذای جمعیتها با چشم گواینکه اطمینان بخش تر است و زنبور دار را از  مقدار غذای جمعیت بهتر آگاره می نماید ولی خطر شروع غارت را با خود بهمراه دارد که در این ماه بدلیل بیکاری زنبورها شدید هم هست . بهمین دلیل مدتی که کندو باز می ماند باید خیلی کوتاه باشد . در صورت شروع غارت باید اولا فوری برسی را قطع و سر کندو ها را گذاشت . ثانیا سوراخ پرواز همان کندو را برای 3 روز تنگ کرد تا آنجا که بیش از 2 الی 3 زنبور نتواند از آن عبور کنند . برسی با ترازو و قاپان با وجود پر زحمت بودن خطر غارت را بکلی از بین می برد . در اینجا هم تنها اولین برسی بهتر است با باز کردن کندوها انجام گیرد و نتیجه از لحاظ کفایت و یا کمبود غذا در شناسنامه هر کندو و یا در یک دفتر چه نوشته شود. از این تاریخ تا اوایل فروردین کندو ها را هردو هفته یکبار وزن کرده و باز در دفتر چه کنار وزنهای قبلی می نویسند تا بتوانند از مقایسه وزنها با هم نتیجه بگیرند . یکی از سرمایه های بزرگ زنبور دار شانهایی است که وی باید همیشه بصورت ذخیره در اختیار داشته باشد . این قابها معمولا در انبار مخصوصی نگهداری می شوند . 4 نوع شان مورد لزومند .

 

 

	آبان ماه آبان ماه هوا در ایران مرکزی بتدریج سرد می شود بطوری که در اغلب نقاط زنبوردها از نیمه دوم این ماه کم کم بخوشه زمستانی میروند.تنها بعضی از روزها که هوا آفتابی و کمی گرمتر شده باشد از موقعیت استفاده کرده خوشه زمستانی و کندویشان را ترک نموده و پرواز کوتاهی برای دفع مدفوعشان انجام می دهند . در شمال ایران هنوزهوا تا آنجاسرد نشده که زنبورها به خوشه زمستانی بفرستد . کمی دیرتر یعنی در آذر مه ممکن است برای مدت کوتاهی بخوشه بروند و اغلب سالها اطلا بخوشه نمی روند چون هوای زمستانی منطقه ملایم است. تنها روزهایی که برف روی زمین نشست خوشه زمستانی بمدت کوتاهی تشکیل میگردد ولی بمحض آفتابی شدن هوا حتی در حالیکه برف نسبتا زیادی هم زمین نشسته خوشه باز شده و زنبور ها به خارج از کندو میروند و پرواز می کنند . تخم ریزی ملکه هم بعضی از سالها در شمال قطع نمیگردد و ملکه در زمستان با نسبت خیلی کمتر از بهار و تابستان به تخم ریزیش (به تجربه شخصی) ادامه می دهد . در روزهای برفی بمدت کوتاهی تخمریزی قطع شده ولی بمحض خوب شدن هوا از سر گرفته می شود . این نکته خیلی مهم باید همیشه یاد زنبوردارها باشد که هر وقت زنبورها کنار آب برای آوردن آن به کندو دیده شدند معنایش اینست که هنوز در جمعیت تخم و لارو وجود دارد . در استانهای جنوبی کشور ما که در کنار خلیج فارس و دریای عمان قرار دارند هوا هرگز آنقدر سرد نمی شود که زنبور ها بخوشه زمستانی بروند. در این استانها زنبور عسل ما a.mellifrraتقریباوجود ندارد. مدتی است رسم شده که زنبور دارهای سایر استانها کشور در زمستان جمعیتهایشانرا برای تقویت زمستانی به آنجا حمل مینمایند . ولی نوعی زنبور محلی در بعضی از نقاط آن به صورت وحشی به نام apisوfloreaزندگی می کنند و اهالی از آنها با همان حالت وحشی بهره برداری می نمایند این نوع از زنبورهارا من در سبزوار (جیرفت )و چابهار نیز دیده ام .از اواخر آبان ماه زنبوردار دیگر کاری با زنبور ها و جمعیت آن ندارد

 

آذر ماه آذرماه زمان آسایش زنبورها است وقتی که نه زنبور ها با طبیعت کاری دارند و نه طبیعت با زنبورها . پرواز بخارج از کندو تنها در روز های گرم و آفتابی برای دفع مدفوع انجام میگیرد که مدتش هم همیشه کوتاه است. این تنها کاری است که زنبورها در این ماه برای انجامش کندو یشان را ترک میکنند در چنین روزهایی باید زنبور دار از آویختن پارچه های سفید روی سیم یا طناب بمنظور خشک کردنشان پس از شستن آنها خودداری نموده و این وضع را به همسایگان نزدیکش نیز اطلاع دهید تا آنها هم این اشتباه را نکنند چون زنبورها پارچه سفید را پر از لکه مینمایند این لکه ها متاسفانه به آسانی پاک نمی شوند و از بین بردنشان کار مشکلی است . اولین برف سال معمولا در نیمه دوم همین ماه می بارد و اغلب سوراخها ی پرواز رامسدود می کند که زنبوردار باید فوری سوراخهای پزواز را با جارو یا انگشت باز و این کار را حتی به فردا موکول ننماید زیرا ممکن است همین سهل انگاری کوچک باعث تلف شدن تعدادی از جمعیتها گردد. هر گاه برف سوراخ پرواز را مسدود نماید تنفس جمعیت با استفاده از سوراخهای ریز موجود در برف تنها کمی دشوار میشود ولی بدی اصلی کار در اینست که بزودی هوای گرم داخل کندو سطح داخلی برفهای مجاور به سوراخ پرواز را آب میکند . این آب در سرمای شدید شب تبدیل به یخ میگردد . یخ هم همانطور که می دانید خلل و فرج و یا سوراخهای ریز برای عبور هوا ندارد در نتیجه جمعیت در داخل کندو پس از مدتی کوتاه خفه میشوند . بنا بر این بعد از هر برف مهمترین وظیفه زنبورداری پاک کردن فوری سوراخها ی پرواز کندو است . طرز زندگی جمعیتها در سرما ی زمستان بدین طریق است که زنبورها داخل کندو بصورت گلوله ای در اطراف قالبهای پر از عسل در می آیند . گرمادر مرکز این گلوله حدود 18تا20 درجه است . زنبورهایی کهداخل گلوله هستند پس از گرم شدن جای خود را با زنبورهایی که در سطح خارجی گلوله میباشند و با هوای نسبتا سرد کندو و تماس مستقیم دارند عوض میکنند تا آنها هم به نوبه خود گرم شوند . این زنبورها نیز پس از گرم شدن جایشان را با زنبورهای سرد دیگر عوض میکنند . این کار در تمام مدتی که هوا سرد است ادامه دارد و زمانی که آنها بصورت گلوله در می آیند می گوئیم ((زنبورها به خوشه رفته اند ))جای ملکه همیشه در مرکز یا نزدیکیهای مرکز گلوله است .

 

دی ماه دی ماه هم مثل ماه قبل کم کار ترین ماه سال برای زنبور داراست .دست به ترکیب کندوها و جمعیتها نباید زد . تنها بخاطر بازدید و برسی وضع آنها از راه سوراخ پرواز می توان به کندو ها نزدیک شده وانها یی که ناراحتی نشان میدهند و یا مشکوک بنظر میرسند شماره هایشان را یادداشت نموده ولی باز هم تا مساعد شدن موقتی هوا کاری بکارشان نداشت. دی و بهمن سردترین ماههای سالند. اسفند هم در بعضی از سالها و یا در برخی از نقاط سرد است. جمعیتهای سالم در داخل کندو از آرامش کامل زمستانی برخوردارند . بهیچ وجه نباید آرامش آنها را بهم زد . زنبور عسل میلیونها سال است که روی زمین فعالیتمیکند.زمانی که از انسان نه خبربود و نه اثری.تمام این مدت را بون دخالت و کوک انسان زمستانهای سرد را داخل سوراخهای درختان در جنگلهاو حفره های سنگها گذرانده است. برای این که از هوای سرد زمستانی آسیبی نبیند در داخل سوراخها و حفره ها بهمدیگر سخت چسبیده گلوله و یا خوشه ای را تشکیل دادند که داخل آن گرمای مورد نیاز زمستانیشان را تولید وتامین میکردند بطور ی که عواملخارجی نتوانند آنها را از بین ببرند. بزبان دیگر با سختیها و ناراحتیهای طبیعت توانستند بدون دخالت انسان کنار آمده و از زمستانهای سرد و حتی یخبندان در تمام میلیونها سال گذشته جان سالم بدر برند .

 

بهمن ماه درنیمه دوم بهمن ماه معمولا در استانهای شمالی و استانهای مرکزی  شرقی و غربی ایران گلهای درختهای  بیدمشک باز میشوند . درشمال ایران متاسفانه همه ساله پس از باز شدن شکوفه ها سرما دوباره بر میگردد و باران و برف شکوفه ها را خراب و زنبورها را از گرده های پر ارزش آنمحروم می کند . برای احتراز از آن در قسمت تکنولرژی روشی پیشنهاد شده که بهتر است آنرا بخوانید . همراه باز شدن گلها ی درختان بیدمشک زنبورها نیز در یک روز افتابی خوشه زمستانی را بهم زده دوباره فعالیت سالیانه اش را از سر گرفته میگیرد یعنی از زندگی غیر فعال به زندگی فعال قدم گذاشته و زندگی عادیشان را دوباره شروع می کنند. کارگران که تاکنون در گرمای حدود 20 درجه زندگی میکردند با خوردن عسل زیاد گرمای داخلی کندو را بالا برده و به 35 درجه می رسانند دراین وضع ملکه اولین تخمها را داخل سلولها گذاشته و طبق روال کار از این ببعد هم هر روز به تعداد تخمهائی که میگذاردمی افزاید در کندو های خودم که در کرج مستقر بودند در 24 بعمن تخمها را دیدم در این تاریخ گلهای بید مشک نیز در این منطقه باز شده و زنبور ها از ان استفاده میکردند.ملکه زمانی تخمگذاری میکند که گرمای داخلی 35 درجه برسد. زنبورها تنها با خوردن عسل فراوان قادر ند گرما ی داخلی کندو را تا این حد بالا ببرند .نتیجه ای که می توان گرفت اینست که در اواخر این ماه مصرف عسل ناگهان خیلی زیاد می شود کمک به جمعیت اگر قاب عسل موجود نبود که داخل کندو آویزان کرد مقداری خمیر شیرین روی قابها میگذارند ولی بهتر است روی قابها یک صفحه نایلونی پهن کرد تا اگر خمیر شیرین در اثر گرمای داخلی کندو شل شد روی کف کندو نریزد.و در صورت لزوم این کار را چند بار تکرار نمود . این ماه مهمترین کار زنبور داری باید سعی در گرم نگهداشتن کندوها باشد تا ملکه بتواند روزانه هر چه بیشتر تخم بگذارد . گذاشتن پارچه روی قابها لازم است. این کمک بزرگی به جمعیت در گرم شدن و گرم ماندن است که زنبورها حق الزحمه زنبوردار را سه ماه با بار آوردن و عسل دادن ازشکوفه های درختان میوه حداکثر در اردیبهشت و خرداد ماه می پردازد و بدین وسیله از وی تشکر میکنند.زنبوردارانی که از گرماکردن و تغذیه زنبورها در این ماه کوتاهی میکنند خودشان را از یک محصول عسل جالب عقب می اندازند چون در اثر عدم تغذیه در این ماه جمعیتها ضعیف مانده و ناچار می شوند که شهد شکوفه های درختان میوه را صرف رشد و نموداخلی خودشان کنند تا قوی شوند و بتوانند از گلها ئی که در اردیبهشت ماه ببعد شهد میدهند عسل بیاورند.بنابراین تکرار میکنم که زمان تغذیه تقویتی جمعیتها بهمن ماه و اسفند ماه است همانطوری که زمان تغذیه تحریکی و زمستانی انها مرداد و شهریور میباشد.نه طبق رسم ایران ابان و اذر و یا حتی زنبوردار تنها زمانی که وقت کافی داشت به تغذیه جمعیتهایش بپردازد. در اینجا این سوال پیش میاید که در بهمن ماه تنها گیاهی که گل میدهد بیدمشک است که معمولا باید تمام مواد غذایی را در اختیار کارگران بگذارد تا با ان بتوانند وسیله غده شیری که که در سرشان وجود دارد ژله روایال برای تغذیه نوزادان درست کرده و ترشح کنند ولی در نقاطی مثل شمال ایران اغلب سالها بران و برف که بعد از شکفتن بید مشک سر میسند باعث خراب و غیر قابل استفاده شدن گرده ها و شهد آن میگردد . بنا براین زنبور عسل در این حالت از چه منبعی قادر است شهد بویژه گرده گل را که در این ماه تنها منبع پروتئینی طبیعی برای زنبور عسل است و بدون آن ترشح ژله روایال و در نتیجه تغذیه و رشد لاروها غیر ممکن میباشد تهیه نماید. جوابش همانطور ی که قبلا هم کم و بیش داده شده اینست که همه زنبورها ئی که از اواخر مرداد به بعد متولد میشوند مقدار زیادی گرده گل چا از طبیعت و چه از ذخایر موجود در شانها می خورند . این گرده ها ی گل در بدنشان تبدیل به مواد پروتئینی و چربی شده در زیر جلد شان ذخیره میگردد در بهمن و اسفند که مورد نیاز است این مواد از راه خون به سمت غده های شیری حرکت کردهو در آنجا پس سلولها ریخته میشود تا لاروها با ان تغذیه شوند .

 

اسفند ماه در اسفند ماه هم مهمترین وضیفه زنبور دار گرم نگهداشتن و گرم بسته بندی نمودن کندوها در محل خودشان است این کار تا اواخر فروردین ماه و با هر شیوه ممکن باید انجام گیرد. ملکه بهد از یک استراحت زمستانی تخمگذاری را از سرگرفته است . بهمان نسبت که طبیعت شکوفه و گرده گل در اختیار زنبورها قرار میدهد ملکه نیز بهمان نسبت روزانه تخم می گذارد. همچنین بهمان نسبتی که روزها دراز تر می شوند ملکه نیز بیشتر تخمگذاری می کند. برای اولین تخمها و لاروها گرده جمع و ذخیره شده اواخر پاییز در داخل شانها و همچنین مواد ذخیره شده در زیر پوست زنبورهای زمستانی که شامل مواد پروتئینی و چربیها است کفایت می کند ولی پس از تمام شدنشان باید از گرده های گل شکوفه ها کمک گرفت .

زنبورعسل درای محصولاتی است که در موارد 1-خوراکی 2- دارویی پزشکی 3-صنعت کاربرد دارند.

این محصولات عبارت اند از 1-عسل 2-موم 3-عسلک 4-بره موم 5-ژله رویال 6- گرده 7-زهر

عسل

عسل یک شیرین کنده چسبناک است که به طور طبیعی توسط زنبورها برای تغذیه شخصی شان استفاده درست می شود. تهیه عسل از چرخش زنبورها به دور گل ها شروع می شود. آنها در همین حال شهد گل ها را در دهان خود جمع می کنند. شهد گل ها با آنزیم مخصوصی که در بزاق دهان زنبور وجود دارد، ترکیب شده و طی یک فرایند شیمیایی، تبدیل به عسل می شود. زنبورها، عسل را به داخل کندو می برند و آنرا درون حفره ها و دیواره های هر شبکه از کندو ذخیره می کنند. ارتعاشی که از بال زدن های آنها ایجاد می شود، کارتهویه را انجام داده و موجب می شود رطوبت بیش از اندازه آن از بین رفته و آماده مصرف گردد.
عسل در محدوده رنگ ها متفاوتی از جمله سفید، کهربایی، قرمز، قهوه ای و تقریباً سیاه درست می شود. طعم و حالت آن به شهد گل هایی که عسل از آن تهیه میشود، بستگی دارد. بیشتر زنبورها عسل را از شهد گل هایی نظیر شبدر، یونجه، خلنگ، و اقاقیا درست می کنند، اما می توان گفت که عسل از گل های متفاوت از جمله سنبل و آویشن نیز می تواند گرفته شود

.

تاریخچه
عسل از قرن ها پیش هم به عنوان غذا و هم به عنوان دارو مورد استفاده بشر قرار میگرفته. پرورش زنبور عسل به منظور تهیه عسل، برمی گردد به 700 سال پیش از میلاد مسیح. برای مدت ها عسل به عنوان یک ماده خوراکی مقدس و نادر شناخته می شده. در زمان باستان از عسل بیشتر در مراسم مذهبی به عنوان ماده ای برای تکریم خدایان استفاده می شده. همچنین از عسل برای مومیایی کردن مردگان نیز بهره می جستند. از این گذشته به عنوان دارو و وسیله ای برای آراستن و زیبایی نیز به کار می رفته. در تاریخ اینطور آمده که برای مدت ها، تنها خانواده های ثروتمند، توان استفاده از عسل را داشتند چرا که این ماده آنقدر گران بوده که تنها خانواده های متمول قدرت خرید آنرا پیدا می کردند.
پرستیژ عسل برای قرن ها ادامه داشت تا زمانیکه طرز تهیه شکر تصویه شده از چغندر قند و نیشکر "کشف" شد. از آنجایی که تولید شکر در مقادیر انبوه، گسترش پیدا کرد و از قیمت مناسبی نیز برخوردار بود، توانست جای خود را در میان مردم باز کند. به مجرد جلب توجه مدرم به شکر، عسل در مصارف آشپزی جای خود را به شکر داد. هر چند عسل هنوز هم به عنوان یک ماده شیرین کننده شناخته می شود، اما بیشتر برای مصارف دارویی و شیرینی پزی مورد استفاده قرار می گیرد.

انواع عسل

1-عسل بهاره:این عسل اواخر بهار برداشته می شود

2-عسل پاییزه:این عسل در اواخر تابستان برداشته میشوند و مقدار آن کمتر از عسل بهاره است .

3-عسل تک گل :این طور عسل فقط از یک نوع گل است که در استان های پر گل بیشتر است برای مثال اگرهمه ی بیابان گل گُوَن باشد و همه ی کندو های آن بیابان عسل گون را دارا اند .

4-عسل دارویی(چند گل):این طور عسل برای مناطقی است که گل های متنوع داشته باشند وبرای همین که خاصیت چند گل را دارند به آن عسل دارویی می گویند .

5-عسل معطر :این نوع عسل ها در محصول نواحی کوهستانی است که عسلی خوش طعم است .

6-عسل کلزا:گلی است که تولیدی عسل آن در هر هکتار حدود50 تا100 کیلو گرم باشد این عسل به راحتی شکرک می زند .

7-عسل شلغم:گلی است که تولیدی آن در هر هکتار100تا500کیلوگرم میباشد

8-عسل شکوفه های پرتقال:این شکوفه های پرتقال به قدری برکت دارد که یک کلنی قوی در یک باغ در عرض 10 روز 80 کیلو گرم عسل را می تواند جمع آوری کند و رنگ عسل این درخت زرد روشن است .

9-عسل پنبه:گلی است که عسل تولیدی آن در هر هکتار حدود 100تا200 کیلوگرم است

10-عسل آفتابگردان :گلی است که دارای عسلی بسیار خوش طعم است و این عسل زود تر از هر عسل دیگر شکرک می زند

11-عسل سیب: گلهای آن سفید ، صورتی یا قرمز لعلی است. میزان عسل تولیدی از هر هکتار 0 تا 50 کیلوگرم و دوره گلدهی آن 9 روز است

ترکیبات عسل

همه عسل ها ترکیبات یکسان دارند ولی نسبت آنان متفاوت است .مواد تشکیل دهنده ی عسل عبارت اند از آب،قندهای مختلف،اسیدهای آلی،اسیدهای آمینه،ویتامین ها،آنزیم ها،موادمعدنی،اسانس های روغنی و ...وجود دارد.

آب(رطوبت)

درصد رطوبت عسل از 13%تا28%میباشد که میانگین آن 5/18%می باشد

قندها

میزان قند عسل حدود 4برابر آب عسل است که تا به حال 26 نوع قند تا به حال در عسل شناخته شده است .

حدود 75تا85 درصد عسل را کربوهیدرات تشکیل داده که از آن 95تا99 درصدقند است و80تا90 درصد قندها را قندهای گلوکز و فروکتوز را تشکیل می دهد.نوعی قند در عسل به نام ساکارز وجود دارد که خیلی مهم بوده و اکثر زنبور داران درصد ساکارز عسل را میخواهند که ساکارز عسل خوب از 3تا5 می باشد

موادمعدنی

منشا مواد معدنی عسل شهد گل هاست که میانگین آن 7/0%است و پتاسیم مهم ترین این مواد است .

اسیدها

18 نوع اسیده آمینه درعسل شناخته شده است و مهم ترین آن ها پرولین است

و منشا اکثر اسید ها آمینه شهد گل ها اند

مهمترین اسیدهای آلی عبارت اند از گلوکونیک،فرمیک،استیک،مالیک و ...

آنزیم

از مهمترین مواد متشکله عسل اند که شهد را به عسل تبدیل می کنند و به حرارت حساسیت بالایی دارند

 ویتامین

منشا اصلی ویتامین ها شهد ها و در مرحله بعد گرده ها اند  و گرما و نور آن هارا خراب می کند

تغیرات عسل بعد از برداشت آن

شکرک یا رس کردن

اگر عسل در دمایی پایین تر از دمای کندو باشد متبلور شده و شکرک میزند . یکی از عوامل مهم در شکرک زدن عسل بالا بودن میزان گلوکز آن است . برای پیشگیری از آن می توانیم عسل را در دمای 30تا37درجه قرار دهیم یا عوامل خارجی مثل ذرات موم و...می تواند عسل را به سوی شکرک زدگی ببرد برای همین باید عسل را صاف کنیم .

تخمیر

تخمیر عسل به دو عامل رطوبت و گرما نیاز دارد اما اگر رطوبت عسل پایین باشدگرما هم حریف نیست برای همین بهتر است از شان هایی که سر سلول های عسل آنها بسته است استفاده شود.علایم تخمیر عسل عبارت اند از دادن بوی نا مطبوع از عسل  و ترش شدن آن

خواص عسل

یخرج من بطونها شراب مختلف النوانه فیه شفاءللناس

از گذشته تا کنون از عسل  در درمان بسیاری از بیماری ها استفاده شده است. مهمترین خاصیت عسل ، ضد میکروب بودن آن است. در حالی که عسل یک ماده کاملاً خوراکی است و بایستی محیط خوبی برای پرورش میکروب ها باشد ، ولیکن میکروب ها در معرض عسل نابود شده و اجساد آنها نیز به مرور از بین می رود. زیرا عسل حاوی آنتی بیوتیک و آنزیم دیاستاز است . در گذشته از این خاصیت عسل  برای از بین بردن پینه های دست و پا سود می جستند.

در قدیم هر دارویی را با عسل  مخلوط می کردند، زیرا خاصیت بهبود بخشی داروها را چند برابر می کرده و امروزه هم از عسل در بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می کنند.

از عسل در فرآورده های ضد سرفه  بطور مستقیم و غیرمستقیم استفاده می شود . مزه مزه و غرغره شربت عسل برای برطرف کردن زخم های دهان و ورم گلو  بسیار سودمند است. عسل ضد آسم است.

• عسل با اینکه بسیار شیرین است، برای دندان ها  و لثه مضر نیست، بلکه لثه ها را سالم می سازد و دندان ها را سفید می کند.

• دستگاه گوارش را پاک می سازد و ضد اسهال است. در تحقیقات ثابت شده اثر بسیار مفیدی برعفونت های معده با هلیکو باکتر پیلوری دارد. از این رو ضد زخم معده  و دستگاه گوارش است.

• عسل در درمان آب مروارید ( کاتاراکت ) مفید است.

• عسل بادشکن است و برای معالجه قولنج روده تجویز می شود و در مسمومیت های غذایی، دستگاه گوارش را پاک می سازد.

• دوست کبد و پادزهر است، پس در بیماری های کبدی مصرف آن مفید است .سکنجبینی که با عسل تهیه می شود، صفرابری اعلاست.

• سنگ های کلیه  و مثانه را از بین می برد. برای این منظور عسل را با کندر باید مصرف کرد.

• عسل خواب آور است و به مبتلایان به بیماری کم خوابی  توصیه می شود که قبل از خواب چند قاشق مرباخوری عسل میل کنند.

• برای رفع کم اشتهایی  مفید است و کلاً جریان خون را در بدن بهبود می بخشد. از این رو به رشد عضلات کمک می کند، پس برای بچه های کم اشتها  و افراد ورزشکار  بسیار مفید است.

• عسل گرفتگی مویرگ ها را باز می کند و برای عروق بسیار مفید است. پس سالمندان  اگر هر روز شربت عسل و لیموی  تازه بنوشند، عمر طولانی تری خواهند داشت.
بررسی مقالات سال های 1984 تا 2001 نشان می دهد حداقل 25 تحقیق راجع به اثرات ضد زخم عسل انجام شده که نتایج آنها مثبت بوده است. عسل به عنوان التیام دهنده زخم و نگهدارنده پوست مورد تأیید قرار گرفته است. همچنین 40 مورد دیگر نشان داده ، عسل دارای اثرات ضد خونریزی با موفقیت 88 درصد بوده که این عمل به همراه اثرات ضد میکروب نیز بوده است.

خاصیت ضد میکروبی در عسل با PH حدود 2/3 تا 5 به هیدروژن پراکسید(H2O2) مرتبط بوده که از تغییرات آنزیمی گلوکز به گلوکونیک اسید حاصل می شود. به هرحال اثرضد میکروبی عسل پس از گرم شدن یا در معرض آفتاب قرار گرفتن کاهش می یابد.

عسل های تولیدشده از جنگل و کوه های اروپایی مرکزی بیشتر از درختان کاج(PINUSSPP) و عسل های حاصل از MANUKA در نیوزلند از گیاه LEPTESPERMUM SCOPARIUM دارای خاصیت بسیار قوی ضد میکروبی است و بروی برخی میکروب ها از جمله استافیوکوک اورئوس و اپیدرمیس و استرپتوکوکوس پیوژنز و آنتروباکتریاسه اثرات خوبی دارد. عسلی که در نیوزیلند و استرالیا از گیاه مذکور حاصل می شود در جهان منحصر به فرد بوده و به آن عسل UNIQUE MANUKA FACTOR)) می گویند.

سم شناسی : عسل ماده ای کاملاً خوراکی است ، ولی در موارد استثنایی ممکن است به اسپورعامل بوتولیسم آلوده باشد که ایجاد سم کرده و مسمومیت زاست ، به همین دلیل مصرف آن برای کودکان زیر یک سال ممنوع است. همچنین بعضی افرد ممکن است نسبت به دانه های گرده موجود درعسل حساسیت داشته باشند.

ممکن است بعضی از زنبورها به گل خرزهره و چند گل سمی دیگر عادت کنند و محصول سمی تهیه نمایند که البته این کار به ندرت اتفاق می افتد.

تشخیص عسل مرغوب

 

زنبورداران و افرادي که با فرآوري عسل سرو کار دارند تشخيص تجربه نسبتا خوبي دارند ولي هنوز روش ساده اي براي مردم وجود ندارد که بتوانند براحتي عسل تقلبي رااز عسل طبيعي تشخيص دهند.البته در ازمايشگاه با دستگاههاي ساده مرغوبيت و صدمات مختلفي که به عسل وارد شده قابل اندازه گيري است.

عوامل کنترل کننده عسل که به هفت قانون طلايي معروف هستند شامل موارد ذيل مي باشند.

1- عسل بايد خالص بوده و با ماده ديگري مخلوط نشود.يعني با توجه به قوانين مواد غذايي چيزی به آن اضافه يا کم نگردد.

2- عسل بايد رسيده باشد يعني بيش از نصف سلول هاي شان عسل داراي درپوش هاي مومي مي باشند.
3- جهت حفظ ترکيباتي مثل مواد معطر، آنزيم ها ، مواد ضد ميکروب و رنگدانه ها بايد عسل در شرايط طبيعي خود نگهداري شود.
4- عسل بايد تميز بوده فاقد ذرات موم ، اجزاي بدن زنبورها و ساير حشرات باشد.
5- عسل به صورت مايع (شفاف) وکريستالي بايد از غلظت خوبي برخوردار باشد.
6- عسل بايد به خوبي بسته بندي شده و همچنين برچسب مناسبي داشته باشد.
7-برچسب عسل بايد حاوي اطلاعات صحيحي شامل منشا گياهي عسل ،تغذيه زنبور و نام زنبوردار آن باشد.

شربت های عسل

نوع نوشیدنی لذیذ
نصف لیوان آب سیب را با نصف لیوان آب پوره شاتوت مخلوط کنید و مقداری عسل جهت شیرین شدن به آن اضافه کرده و در آخر مقداری جوز هندی روی آن پاشیده ،تکه های یخ در لیوان می اندازید و مصرف می نمایید.

پا لوده توت فرنگی با عسل
نیم کیلوگرم توت فرنگی را بعد از له کردن با چنگال با قدری عسل مخلوط و بعد از سرد شدن مصرف نمایید.

شربت عسل و توت فرنگی
یک لیوان شیر را با نصف لیوان توت فرنگی له شده و قدری عسل مخلوط کرده و پس از افزودن مقدار کمی نمک خوب به هم زده و تناول نمایید.

شیر و عسل
عسل به علت داشتن مواد معدنی  اگر همراه شیر مصرف شود یک غذای کامل را تشکیل می دهد.بعضی از محققین تاکید می کنند که به 12هفته می توان به عنوان غذا فقط از شیر و عسل و ویتامین استفاده نمود بدون اینکه در بدن هیچ گونه کمبودی از نظر مواد غذایی پدیدار شود.

مخلوط شیر و عسل از مغذی ترین و شفابخش ترین غذاها بوده و مصرف آن برای همه مخصوصأ اطفال بسیار نافع است زیرا سریع الجذب بوده و به آسانی هضم می گردد چنانچه دو قاشق غذاخوری عسل را یک لیوان شیر گرم یا سرد حل نموده و بنوشید یک نوشابه بی نهایت مقوی و دلچسب است.

کمپوت میوه های خشک با عسل
میوه های خشک مورد نظر را پس از شستن در ظرفی قرار می دهند روی آنها آب می ریزند و جهت شیرین کردن آن درصورت لزوم مقداری عسل بسته به نوع میوه اضافه می نماییم و می گذاریم یکی دو شب خیس بخورد تا شیره غلیظی بیاندازد.به کمپوت آماده شده می توان آب پرتقال یا لیمو اضافه کرد چنانچه آب لیمو با مواد استفاده مورد نظر شما سازگاری داشته باشد.

کمپوت میوه های تازه با عسل
چند عدد سیب،پرتقال،گلابی را خیلی ریز به اندازه یک سانتی متر خرد کنند کمی عسل و وانیل به آن اضافه کرده و در آخر کمی آب سیب یا پرتقال روی آنها افزوده شود و پس از سرد شدن در یخچال مصرف شود.

 شربت سرکه و عسل
از عسل و سرکه ترکیبی درست میکنند که دو برابر عسل و یک برابر سرکه است که اکسیمل(oximel) نام دارد، بسیار خوشمزه بوده و مصرف طبی دارد.

شربت عسل(عسل محلول در آب)
یک یا دو قاشق غذاخوری عسل را در یک لیوان آب ولرم مخلوط کرده و بنوشید

شربت آبلیمو با عسل
یک یا دو قاشق غذاخوری را با یک قاشق چایخوری آب لیمو ترش در یک لیوان آب ولرم یا جوش مخلوط کرده و پس از سرد شدن بنوشید.

شربت آب پرتقال با عسل:
نصف لیوان آب پرتقال و نصف لیوان آب نارنگی را با مقداری عسل مخلوط نموده و پس از سرد شدن در یخچال با انداختن تکه‌های یخ در آن نوش جان نمایید

شربت سیب و پرتقال:
نصف لیوان آب سیب را در نصف لیوان آب پرتقال و قدری عسل مخلوط کرده و در موقع مصرف یک پر پرتقال برای تزئین در لیوان میاندازیم.

شربت آب هندوانه با عسل
شربت آب هندوانه با عسل که با مخلوط کردن آب هندوانه و عسل بدست می آید در تابستان شربت بسیار گوارایی است.

 

عسلک

به غیر از زنبور عسل حشراتی دیگر هم به طور کمی عسل تولید می کنند کی روی برگ های گیاهان رسوب می دهند و در زمان کمبود گل آن ها را برداشته ودر کندو ذخیره می کند .ویژگی آن مثل عسل است ولی با این تفاوت که رنگ تیره تری دارد و خواص عسل کمی بیشتر از آن است .

موم

موم در کندو به عنوان مصالحی ساختمانی در کندو برای پرورش نوزادان یا ذخیره عسل و ... استفاده می شود

ترکیبات موم عبارت اند ازهید رو کربن ,الکل مخصوص,اسید های مختلف و دیول ها می باشد .

این ماده در صنعت شمع سازی ,نساجی,لوازم آرایشی,دارو سازی,دندان پزشکی,قالب سازی و ... استفاده می شود .

 موم عسل نیز خواص زیادی دارد و ماسک آن برای صورت، چین و چروک و فرورفتگی های پوست را می پوشاند و پوست را لطیف می کند

بره موم

این ماده توسط گیاهان تولید می شود و خاصیت الکلی دارد و برای ضد عفونی کندو استفاده میشود . این ماده چسبناک است.نام دیگر آن صمغ است در کل می توان گفت که موم درخت است

ترکیبات بره موم

50% صمغ ، 30% موم ، 10% اسید های چرب ضروری ، 5% گرده و 5% مواد آلی ،ویتامینی و معدنی است

خواص بره موم

این ماده دارای خواص ضد باکتریایی ، ضد قارچی ، ضد انگلی ، آنتی اکسیدان ، ضد التهاب و ضد پوسیدگی دندان است .

موارد مصرف بره موم

به صورت پماد ، قرص ، اسپری ، کپسول ، ضماد ، خمیر دندان و تولید صابون استفاده میشود

گرده

همان طور که در فصل تغذیه فهمیدیم که گرده مانند مرغ و گوشتی که می خوریم برای زنبور عسل است یعنی این ماده دارای خواصی پروتئینی است که آن را تغذیه میکند . زنبور عسل با استفاده از تله گرده که در پاهای او متصل است گرده را حمل می کند .متوسط سالانه جمع آوری گرده زنبوران یک کلنی

kg35است .زنبور عسل این گرده هارا به کلنی برده و داخل هجره های مومی گذاشته وباسر به آن فشار می دهد و پرس می کند و بر اثر این فشار ها گرده کنسرو میشود.

تمام بدن زنبور عسل پر از مو است می تواند عمل لقاح را در گل انجام دهد و میوه گل را زیاد و بازار پسند تر می کند که در اصطلاح به آن گرده افشانی میگویند.

مطلب زیر نشان دهنده اثرات گرده افشانی زنبور عسل بر محصولات کشاورزی است.

باغ گیلاس:بدون زنبور170 تن در هکتار محصول دارد ولی بازنبور520 تن در هکتار محصول دارد.

باغ سیب:بدون زنبور عسل 5 تن در هکتار ولی با زنبور عسل 50 تن در هکتار محصول دارد .

باغ گلابی:بدون زنبور عسل 6 تن در هکتار ولی بازنبور عسل 80 تن در هکتار محصول می دهد .

مزرعه آفتاب گردان:بدون زنبور عسل 30 %بدون مغز ولی با زنبور عسل 97%با مغز بوده است .

خواص گرده

گرده به عنوان تقویت کننده طبیعی برای سیستم ایمنی بدن مفید است

بهبود دهنده ضعف جسمانی،کم خونی،کم اشتهایی بیمارانی که دوران نقاهت را میگذارانند مفید است

پیشگیری از پیری زود رس و افزایش دهنده تولید مثل و کنترل کننده پروستات و کاهش دهنده فشار خون

شادابی ولطافت پوست و از بین بردن چین و چروک و کک و لک پوست مفید است

چگونگی مصرف گرده

گرده را به روش های مختلفی مصرف میکنند

1-مقداری گرده را می توان در چای حل کرد و خورد

2-می توان از کپسول دارویی استفاده کرد که ابتداداروی آن را خالی وسپس گرده را داخل آن ریخت و استفاده کرد .

3-می توان گرده را بانسبت مساوی با شیر مخلوط کرد و روی پوست مالید

گرده به صورت خالی بد مزه است و در اسید معده خنثی می شود و برای همین باید به صورت های بالا مصرف کرد

زهر

استفاده از سموم طبیعی در درمان بعضی امراض از دیر زمان ریشه در فرهنگ و تمدن بشری داشته و در این میان زهر زنبور عسل جایگاه ویژهای دارد. شواهد و قرائن دال بر آن است که بشر در قرون قبل از میلاد با درمان با زهر زنبور آشنا بوده است.بابلی ها و مصری ها و ایرانیان و رومی ها از جمله اقوامی بودند که از زهر زنبور عسل به منظور درمان امراض گوناگون استفاده می کردند. ژرمن ها و اسلاوها در قرون وسطی زهر زنبور عسل را برای درمان نقرس بکار می بردند و گرد خشک شده زنبور عسل را داروی مدر خوبی می دانستند.

امروزه برغم پیشرفتهایی که در کشور های پیشرفته در مورد صنعت پرورش زنبور عسل به طور اعم واستخراج زهر زنبور عسل و استفاده از آن در صنایع دارو سازی  به طور اخص صورت گرفته متاسفانه در کشورما ایران علارغم وجود امکانات و آب وهوای مناسب در بعد تحقیقاتی هم مطالب مربوطه هم بسیار کم و سربسته ای می باشند.

بر طبق آخرین اطلاعات موجود هر گرم زهر خشک زنبور عسل در بازارهای جهانی به قیمت 300 مارک خرید و فروش می شود. 

( معادل قیمت 6 گرم طلا ) برهمین اساس منطقی به نظر می رسد که سرمایه گذاری در این بخش و به کار گیری نیروهای متخصص می تواند در آینده ای نه چندان دور سود زیادی برای کشور عزیزمان به همراه داشته باشد .

 

سیستم ترشح زهر در زنبور عسل :

این سیستم از یک غدهء کوچک بازی و یک غدهء کوچک اسیدی تشکیل شده است . زهر از این دو غده ترشح شده و به داخل کانالهای زهر جریان می یابند. غدد زهری بسیار پیچیده و منشعب هستند . اجزای سازندهء زهراز سلولهای ترشحی ترشح و توسط کانالهای فرعی به کانال اصلی و ازآنجا به کیسهء زهر هدایت می شوند

چگونگی تولید زهر و عوامل موثر در آن :

کار غدد زهری در زنبور کارگربلافاصله بعد ازبلوغ شروع شده و حداکثر تولید آن 2-3 هفته ادامه می یابد اما ساخته شدن تمامی اجزای زهر در یک زمان انجام نمی شود. همچنین بین مقدار گرده موجود در طبیعت و تولید زهر رابطهء مستقیم وجود دارد به گونه ای معمولا" در فروردین و اردیبهشت تولید زهر افزایش می یابد. و در زنبوران تولید زهر در اثر تحلیل غدد زهری کاهش می یابد .

زنبوران کارگر جوان به محض خروج از جایگاهشان دارای ذخیرهء زهری  بوده که به تدریج افزایش می یابد این مقدار معمولا" در دو هفتگی به حداکثر مقدار خود می رسد . یک زنبور کارگر می تواند 2-3 میکرولیتر تولید نماید.

Apis Dorsata بیشترین مقدار زهر را نسبت بهApis Mellifira  تولید می کند ازهر 10000 زنبور 1 گرم سم خشک بدست می آید. بطور کل غذاهایی که حاوی هیدرات کربن کمتر از مواد آلبومین دار در تولید زهر دخالت دارند.

 

ساختمان نیش :

در زنبورهای کارگر و ملکه نیش اندام تخمریزی تغییر شکل یافته ای است که بصورت یک اندام دفاعی می تواند از بدن زنبور بیرون بیایید . علاوه بر این نیش ملکه در مکانیسم استقرارمستقیم تخم در داخل حجره ها نقش دارد. نیش بطور کلی از تغییر شکل پوست های حلقه های 8 و9 شکمی بوجود می آید.

طول نیش در زنبور عسل mm5-6 بوده که دارای 14-16 دندانه یا خار می باشد که پس از فرورفتن آن به داخل بدن مانع خروجش می شود.

چگونگی نیش زدن :

این عمل در زنبورهای کارگر به 2 صورت انجام می شود :

حالت (1) : زنبور به آرامی و بدون عجله نیش خود را به داخل بدن انسان یا حیوان فرو کرد و پس از تزریق زهر آن را به آرامی خارج می کند.

حالت (2) : زنبور به به سرعت حمله کرده و نیش خود را فرومی کند و در این حالت عموما" با توجه به ساختمان نیش که اره ای شکل می باشد بزر اثر تلاش برای خارج کردن نیش و فرار از خطر نیش به همراه کیسهء زهر و حتی روده هایش از بدن خارج شده و روی بدن موجود باقی می ماند این زنبور بعد از مدت کوتاهی می میرد .

نیش در حالت عادی بطرف شکم جمع شده و در صورت لزوم یک ماهیچهء مخصوص به خارج فرستاده می شود گنجایش کیسهء زهر  2/0 - mg 3/0 است . فرو کردن نیش در داخل بدن دشمن توسط حرکات جلو و عقب رفتن و لرزش توام با فشار و بلاخره پمپاژ و خالی کردن زهر در محل گزش می باشد

نیش همانند کمانی فنرمانند عمل می کند و از دو قسمت راست و چپ تشکیل شده است که حرکات این دو قسمت متقابل بگونه ای است که یک قسمت جلو رفته و قسمت دیگر عقب نشینی می کند . پس از جدا شدن نیش از بدن زنبور عضله هایی که باعث حرکات نیش می گردند باعث ادامه یافتن عمل پمپاز زهر به داخل بدن می شود .

خواص فیزیکی :

مایعی شفاف , دارای بویی تیز همانند عسل و طعم بسیار تند و قابلیت انحلال بالا درآب و اسید و عدم انحلال در الکل , و چگالی برابر با 1313/1 و PH آن تقریبا" برابر با 2/5 بوده و در درجه حرارت معمولی 70% از وزن خود را از دست می دهد. و میزان خاکستر آن27 /3% می باشد.

خواص زهر زنبور عسل در اثر گرم کردن آن در HCl یا NaOH از بین می رود. حلالیت زهر در KMnO4 و سایر اکسید کننده ها ضعیف می شود.

زهر زنبور عسل در برابر حرارت بسیار مقاوم است مثلا" با نگهداری آن در دمای  Cº100 به مدت ده روز تغییری در خواص آن پدید نمی آید. همچنین این ماده در مقابل سرما هم مقاوم است زیرا در صورت منجمد شدن خواص خود را به مدت چندین سال حفظ می کند.

درصد ترکیبات معدنی زهر زنبور عسل :

 

کربن	نیتروژن	ئیدروژن	گوگرد	کلسیم	منیزیوم	فسفر	منگنز
46.3	13.3	7.56	1.65	0.26	0.49	0.42	0.04

ژله رویال

 

زنبورعسل محصول دیگری به نام ژله رویال دارد.به غیر از این نام، نام های دیگری هم دارد مثل :ژله سلطنتی،حریره رویال،حریره سلطنتی و شیر زنبور عسل

این ماده سفید رنگ است و غذای 3 روز لاروی زنبورعسل و غذای همیشگی ملکه می باشد واین ماده از غدد شیری ترشح می شود .کشورچین بزرگ ترین کشور تولید کننده ژله رویال است .                                                 هر گرم ژله رویال در بازار ایران تا 2500 تومان به فروش رسیده است یعنی هر کیلوی آن تا 2500000 تومان بوده است .

ژله رویال دارای66% رطوبت،15% کربوهیدرات،13% پروتئین،5%لیپید و 1%مینرال تشکیل شده است .

خواص ژله رویال عبارت انداز:خواص ضدمیکروبی،ازآن درافزایش بازده های فیزیکی و هوشی وجنسی افراد به کار می رود،به لاغری اندام ها کمک میکند،از پیری های زود رس جلوگیری میکند ، از این ماده در مبارزه با بیماری های جسمی و ضعف نا توانی استفاده می شود ،به تنظیم چربی خون و هورمون ها کمک میکند،به باروری کمک میکند،اشتها آور است ، به بهبودی روماتیسم مفصلی کمک میکند،افسردگی را بهبود می بخشد وافزایش دهنده مقاومت بدن در برابر عفونت ها میشود

 

چگونگی مصرف ژله

می توان ژله را باعسل به نسبت 1ب4 مخلوط کرد تاهم زود خراب نشود و هر دو را مصرف کرده باشیم ژله را می توان به صورت خالص هم مصرف کرد ولی زود فاسد میشود برای همین باید زود آن را خورد

سمت سوراخ پرواز

اغلب زنبورداران ایران عقیده دارند که هر جایی که کندوی خود را مستقر می کند سمت  سوراخ کندو را به سمت مشرق بگذارند تا صبح اولین نور خورشید به داخل کندو بتابد ولی این کار همیشه درست نیست چون ممکن است باد از سمت مشرق بیاید که  به داخل کندو مستقیم بوزد و دمای کندو پایین می آید و زنبوران برای اینکه دمای کندو دوباره به 35 درجه برسد باید زنبوران عسل بیشتری بخورند تا دمای کندو را به 35 درجه برسانند. پس بهتر است سمت سوراخ پرواز به سمت مخالف باد باشد .

گرمی  و سردی کندو

تخم ریزی ملکه نیاز به دمای 35 درجه نیاز دارد تا لاروها از تخم بیرون آیند و بزرگ شوند سپس ما به کندوی گرمی نیاز داریم. اگر دمای کندو و بالای 35 درجه باشد . زنبوران مقداری آب بر کندو می آورند و با بالا زدن دمای کندو را خنک می کنند تا به 35 درجه برسد اگر دما به زیر 35 درجه برسد زنبوران با خوردن مقداری عسل گرما تولید کرده و دما را به 35 درجه می رسانند .

اگر کندوشان هایشان موازی با سوراخ پرواز باشد کندویی گرم است ، زیرا قاب اول سری بر سر راه سرما می گردد و همچنین اصولاً زنبوران عسل را در قاب های کناری و تخم ریزی را در قاب های وسط بر انجام می رسانند برای همین قاب اول که عکس در آن ذخیره شده با سرما بهتر مانده و همچنین در زمستان کندو فعالیتی ندارد و اگر باز هم یک بار تخم ریزی شود در زمستان اصلاً در کندوها تخم ریزی و نیازی به ناراحت بودن قاب اول نیست ولی اگر قابها عمود بر سوراخ باشد هوای سرد بیشتر به داخل کندو زیره و زنبوران از سرما به سراغ عسل می رود و عسل می خورند .

شناسنامه کندو

شناسنامه معمولاً  در آذر تا دی ماه و حداکثر تا نیمه ی اول بهمن ماه درست می شود. و از نیمه ی دوم بهمن ماه زمان با گل دهی درخت بیدمشک و تخم ریزی ملکه شروع به نوشتن می شود و در این حال می توان با استفاده از شناسنامه بدون باز کردن و از وضعیت کندو آگاه و کارهای مربوطه به کندو را انجام دهیم . در یک شناسنامه نژاد، رنگ ملکه، تاریخی که به جمعیت ملکه داده شده، شماره کندو جمع محصول سالیانه ، عداد قاب و طبقه ، رفتار ، تاریخ بازدید، ملاحظات وضعیت تخم گذاری و غیره .

عسل گیری

 

عسل گیری در اواخر خرداد ماه و اواخر شهریور انجام می شود .

ابتدا برای انجام کار به سراغ کندو می رویم بعد ازبازدید کندو از کندو قاب هایی که فقط عسل در آنها است بر می داریم (اگر در قاب ها گرده بود اشکالی ندارد ) اگر در کندو قاب هایی بود که داخل آن تخم ریزی و در کنار آن عسل بود قاب را بر نمی داریم و آن را در کندو نگه می داریم .در عسل برداری اوخر شهریور باید دقت نمود که عسل ذخیره برای اواخر پاییز و زمستان برای کلنی جا بگذارید که حدود 3 الی 4 قاب عسل کافی است .

محل جدا کردن موم از عسل باید دور از زنبورستان باشد تا در زنبوران حس غارت به وجود نیاید .

در محل، ابتدا شان را روی خرک گذاشته وبا چنگال پولک آن را می تراشیم و شان ها را در دستگاه اکستراکتور قرار می دهیم وبا چر خاندن دسته اش عسل ها از قاب بیرون می آیند و بعد از یک دور قاب هارا چر خانده و دوباره دسته  اکستراکتور را می چرخانیم تا عسل از آن طرف قاب هم جدا شود .بعد از اکستراکتور کردن کلیّه ی قاب ها، قاب هایی که در داخل آنها گرده باشد را جدا و به داخل کندوها برده هم چنین اگر قاب های گرده را به کلنی ضعیف بدهیم بهتراست .

                                             

تهیه گرده

 

ما می توانیم در زمان وفور گل و گیاه با استفاده از تله گرده گرده را خمع آوری کنیم به این صورت که تله را جلوی درب کندو قرار می دهیم و تا غروب صبر می کنیم وبعد از غروب تله را بر می داریم .این گرده به مدت خیلی زیاد پایدار نبوده وزود خواص آن از بین میرد برای این کار می توانیم یکی ازقاب های ذخیره ی گرده را برداریم .

تصفیه موم

 

در این کار ابتدا ظرفی آماده و مقداری آب و موم ها را داخل آن می اندازیم .و مجاور حرارت آتش قرار می دهیم تا موم ذوب و آب به جوش آید و یک ظرف دهانه گشاد حاوی مقداری آب سرد آماده و یک صافی دوبل بالای آن می گیریم و بعد موم ذوب را از صافی عبور می دهیم و مقداری موم ممکن است در آشغال های موم که در صافی است جا بماند برای همین با پشت قاشق مقداری فشار به آشغال وارد میکنیم تا کامل موم جدا شود (می توان از یک لایه ی گونی کنفی به جای صافی دوبل استفاده کرد که بهتر بوده و دیگر لازم نیست که دوتا باشد با یکی لایه گونی کار راه می افتد .) بعد از یک ساعت موم بر روی سطح آب آمده وشما آن را برمی دارید وبا پشت کارد موم های سیاه دور آن را برمیدارید و آن را ذخیره یا به شرکت تعاونی خودتان تحویل می دهید تا بعد از آن هم وزنش به شما موم آج شده بدهند .اگر نمی خواهید موم را تصفیه کنید اشکالی ندارد زیرا کارگاهی که موم راآج می کند تصفیه کن موم هم دارد .

تغذیه

غذای اصلی زنبور عسل 2نوع است یکی عسل و دیگری گرده می باشد . اگر ما عسل را برنج فرض کنیم گرده مثل مرغ و گوشت برای زنبور است

خشکسالی:در خشکسالی به علت کم بودن شهد باید کندو را با نسبت 2به1 آب و شکر را مخلوط کرده وبه زنبوران به جای شهد به آنان داد و در مورد گرده باید گفت که هنوز ماده ای درست و حسابی پیدا نشده و بعضی از پودر آسیاب شده نخود استفاده می کنند و بهتر از آن می توان ازسویا آسیاب شده که خودنوعی پروتئین است استفاده کرد .مکمل هایی به بازار آمده که آن ها را هم می توان به جای گرده است .بهترین کار این است به جا هایی که وضعیت خوب است واز زنبور داران آن جا مقداری گرده خریده وبه زنبوران داد همچنین در زمان ترسالی گرده را از کندو ها گرفت و ذخیره کرد .

هم چنین در مواقع تر سالی کلنی ضعیف است که با دادن مقداری شهد شکری که در مورد آن توضیع دادیم به کلنی داد تا ملکه تحریک شود وتخم گذاری را افزایش دهد

آبشخور

 

در نزدیکی زنبورستان باید آبشخوری باشد که جریان بسیار کمی داشته و در موقع که می شود تمیز کرده و آب سالم و بهداشتی به زنبور داد در ظرف آن باید مقداری سنگ تمیز یا مقداری شاخه انگور که به اندازه هایی حدوداً  5 سانتی درست کرده ایم پر می کنیم با زمانی که زنبور می خواهد آب بنوشد غرق نشود .

راه تولید خمیر شکر

 

در اصول زنبور داری نقل شده که عسل را 2بار در سال بگیرند یکی اواخر خرداد و یکی اواخر شهریور .ولی بعضی از زنبور داران به دلایلی عسل اواخر شهریور را برداشت نمی کنند و یکی از دلایل آن ذخیره کردن برای زمستان است و این کار هیچ مشکلی ندارد .بعضی از زنبورداران عسل اواخر شهریور را برداشت میکنند و برای پاییز کندوها جای می گذارند و برای زمستانشا مادی ای به نام خمیر شکر تولید میکنند و در 2 الی3 وعده به زنبوران می دهند .هر زنبور دار باید راه تولید خمیر شکر را بدانند .

در اینجا به 2روش اشاره میکنیم

1-مخلوطی از 200گرم شیرخشک کم چرب،1کیلوگرم پودر شکر و25/1کیلوگرم عسل را باهم خوب مخلوط می کنیمتا خوب قوام بیاید و بعد از آن در کیسه هایی به وزن700گرم تا5/1کیلوگرم آماده و با ایجاد چند شیار آن هارا در کندو قرار میدهیم .

2-بامخلوط کردن و قوام آوردن4کیلوپودر شکرو1کیلوعسل نسبتاً داغ می توان خمیر شکر ساخت ولی روش با را بیشتر زنبورداران ترجیح می دهند         

                      

سیم کشی قاب

در فصل قبل با عملی به نام قاب دهی آشنا شدیم حالا باید روش آماده کردن قاب را بدانیم مرحله اول سیم کشی و مرحله ثانی موم دوزی است

در اینجا باید در هر دو عرض قاب 2 یا 3 سوراخ ریز به طور ردیفی ایجاد کرد .

سیم هارا از سوراخ ها عبور می دهیم البته باید محکم باشند و هر سال آن هارا محکم نماییم

 

موم دوزی

 

در اینجا بایدکاسه ای آب همراه با یک میله داراز و دارای 1 یا 2 ساتی مترو یک موم ریز و موم دوز و تخته موم دوزی و وقداری جدا آب را آماده کنیم بعد از آن کاسه را روی اجاغ گذاشته تا جوش آید سر موم دوز هم در آب جوش و موم ریز هم روی اجاغ گذاشته تا موم آب شود میتوان از کاسه آب استفاده نکرد چون موم ریز دارای مخزن آب دارد تا با بخار آب موم ذوب شود برای همین سر موم دوز را هم اگر در مخزن آب موم ریز بگذاری اشکالی ندارد تخته موم دوز را آماده مقداری آب روی آن بریزید و در آن هنگام ورق مومی روی آن پهن کرده و قابی سیم کشی شده را روی موم گذاشته تا مقداری فشار می دهیم که مقداری موم کناره قاب بزند بیرون و بعب موم دوز را برداشته و روی سیم جایی که سیم بین دوآج موم دوز باشد و مقداری فشار می دهیم و از اول سیم تا آخر سیم سر موم دوز را قِل میدهیم تا موم دوخته شود بعد مقداری موم که از کناره طول بالایی قاب زده بود بیرون را باید به این کناری بچسبانیم به طوری که امتداد ورق موم از وسط پهنای قابباشد و حتماً باید امتداد داشته باشد تا کل کناره پهنای قاب و با انگشت شصت موم را محکم به ضلع قاب می فشاریم و با میله که روی اجاغ داغ شده دروی موم های فشرده شده به آرامی می کشیم تا با ذوب شدن موم و سرد شدن به قبا بچسبد و این را یاد آور باشید که کناره ای از موم فشار داده شد را باید با میله ذوب کرد و پشت جایی که میله داغ بوده که طرفی است که ورق موم امتداد نداشته با موم ریز موم ذوب شده در جایی که موم به قاب چسبیده میریزیم تا محکم شو ولی اگر از موم ریز استفاده نشد اشکال ندارد .

برای زنبور داری چه کنیم ؟

ابتدا باید زمان خرید کندو را بدانیم . بهمن و اسفند زیرا در این مواقع بخاطر سرما زنبوران از کندو بیرون نمی آیند و جمعیت کم کم رو به کاهش است . در این موقع جمعیت خالص کندو نشان داده می شود.

خصوصیات کندویی که باید بخریم این است که بالای پنج قاب باشد دارای ملکه ی خوب باشد . کندوی آرامی باشد ، بیمار نباشد و تولید محصولش زیاد باشد .

برای کندوهایتان یک آبشخور کوچک که جریان آن تنه نباشد لازم است و ما می توان از چیزی مثل کفی کولر یا ساختن چیزی مثل آن استفاده و پر از آن کنیم و مقدار زیاد چوب خشک انگور هم که به اندازه های حدود 10 سانتیمتر خرد کرده اید داخل آن بریدند تا زنبوران روی آن بنشینند و آب بخورند.

همچنین لازم نیست که از تعداد زیادی کندو استفاده کنیم برای شروع می توان تا 3 کندو خریداری کنیم. مراجعه به کتاب ها و استفاده از تجربه زنبورداران از کارهای مهم است .

نترسیدن از نیش زنبور و تسلط بر اعصاب شرط اصلی زنبورداری است . اگر از نیش زنبور  می ترسید این شغل را انتخاب نکنید .

قبل از شروع کارزنبور داری اصول و ضوابطی را بدانید

قدرت جمعیت ها:تا می توانید جمعیت را قوی کرده و قوی نگه دارید .اگر جمعیت را خواستید تقویت کنید از روش های تقویت کلنی های ضعیف استفاده کنید

زمان خرید جمعیت ها:بهترین زمان خرید جمعیت ها (به استثنای مناطق گرم جنوب کشور) موقع بهمن ودی ودر بعضی جا ها اسفند است . زیرا در ماه های دیگر سال جمعیت کندو کاذب بوده وزود ممکن است بمیرند اگر بخواهیم قدرت اصلی کندو را بدانیم باید تا بهمن و دی ماه صبر کنید .

بودن یا نبودن ملکه در جمعیت:هنگام خرید کندو باید به وجود ملکه درجمعیت توجه کنیم زیرا دربهمن و دی کلنی نمی تواند برای خود سلول ملکه بسازد .عواملی که نشان دهنده ی بودن یا نبودن ملکه :در صورت وجود ملکه باید زنبوران آرام باشند وزیاد نیش نزنند در کلنی یتیم زنبوران عصبانی بوده و بیشتر می خواهند نیش بزنند .

نیش زنبور :اگر واهمه ی زیادی از نیش زنبور دارید اصلاً این شغل را قبول نکنید واگر زیاد واهمه ندارید باید کم کم خود را به نیش زنبور عادت بدهید .

شناسنامه:این کار باعث می شود در کارتان صهولت لازم را پیدا کنید .

در شناسنامه خصوصیات کندو نوشته می شود ودر هر بار بازدید از کندو       می توانیم با مرجعه به شناسنامه بفهمیم با چه کندویی طرف هستیم .

شماره بندی و نمره گذاری کندوها:در این موقع ما با شماره بندی کندو ها در امر بازدید وساخت شناسنامه ای برای کندو،خود یاری داده اید .

 داروخانه :شما می توانید با جمع آوری داروهای مورد نیازتان، خود را در انجام بیماری ها کندو یاری داده و همچنین اگر خدای نا کرده بیماری ای شیوع پیدا کرد وپخش شد یا کندوی تان به بیماری خاص مبتلا شد راحت بتوانید آنرا درمان کنید

رویارویی با زنبور و کار با آن

 

1-سعی کنید در پهلو کندو کار را شروع کنید وزیاد جلوی کندو نایستید

2-لباس کاررا به تَن و کلاه توری را به سر و دستکش هارا به دست کنید

3-دودی را آماده واز سوراخ کندو 3دم بدهید ولحظه ای صبر کنید

4-با لبه ی نیز اهرم (بدون آنکه از سر جای خود بلند شوید ) درب کندو را باز و 4 یا 5 دم دود به کندو بدهید .

5-از هر گونه حرکت سریع خود داری وهم چنین خود را به نیش زنبور عادت دهید . اگر زنبوری به شما حمله ور شد و اگر دست را عقب بکشید شما را حتماً خواهد گزید ویا اگر بتر سید و عرق کنید زنبور حتماً شما را خواهد گزید .اگر جایی از بدنتان را گزید فوراً نیش را از دستتان بکشید .(زنبورهایی که عسل دانشان پر باشند نیش نمی زنند)

6-از قاب های وسط شروع کرده وبه میزان تخم ریزی توجه کنید و حتماًملکه را بیابید اگر ملکه را ندیدید به تخم ریزی هایی که مانند دانه های برنج است توجه کنید اگر در کندو تخم ریزی وجود داشت و زنبوران ناراحت نبودن مطمئن باشید که ملکه در کندو وجود دارد .در قاب های کناری به میزان جمع آوری گرده وعسل توجه کنید اگر ذخیره عسل کم بود به آنها مقداری شربت به نسبت 2 به 1 آب و شکر بدهید .

(*هرگز به کندویی که ذخیره ندارد عسل ندهید زیرا باعث آزاد شدن بوی آن شده و مورد غارت قرار می گیرند)

  قاب دادن:این کار در زمان وفور شهد و گل و گرده انجام می شود که به علت کم بود جا برای ذخیره گرده و عسل و تخم گذاری ملکه میبایست تعداد قابی دارای موم آج شده براساس جمعیتی که در کندو است به کندو بدهیم .

اگر به کندو قاب ندهیم زنبور به علت کم بود جا موم اضافی می بافد(وحشی بافی)

طبق دادن:زمانی که قاب ها از زنبور پوشانیده شد وکندو دارای ده قاب بود باید به جمعیت یک طبق یا یک نیم طبق داد تا زنبوران در آنجا عسل و گرده ذخیره نمایند.

تقویت کلنی های ضعیف

 ما از سه را می توانیم کلنی خود را تقویت نمائیم 1-انتقال شان حاوی تخم

2-تعویض ملکه   3- ادغام

1-انتقال شان حاوی تخم:بهترین زمان برای این کار ظهر میباشد .

در این زمان از کندوی قوی  یک شان حاوی نوزاد عاری از زنبوران کندو برداشته ودر وسط کندوی ضعیف قرار می دهیم

2-تعویض ملکه: این عمل برای جمعیت هایی است که ملکه ای ضعیف داشته و زیاد تخم ریزی نمی کند .ما می توانیم از اتصال شاخونی که از کلنی دیگری جدا کرده ایم استفاده کنیم به طوری که ابتدا 24 ساعت قبل آن کلنی را ضعیف کرده وبعد شاخونی از جمعیتی خوب از شان جدا کرده(اگر شاخون های بچه دهی استفاده کنیم بهتر است )و همان طور که از کندوی قبلی برداشته ایم همانند آن در کندوی ضعیف می گذاریم .هم چنین می توانیم از ملکه هایی که در بازار به فروش می رسد برای جای گزینی ملکه  ضعیف استفاده کرد .                                    

   3-ادغام:آخرین مرحله ی تقویت کلنی های ضعیف ادغام است .

 این عمل به دو نوع است 1- ضعیف در ضعیف 2- ضعیف در قوی

 1-ضعیف در ضعیف :هر دو کلنی ضعیف را یتیم کرده و گلوله ای پنبه ای آغشته به گلاب می کنیم ودر کندو می گذاریم تا بخار حاصل از بوی گلاب دو کلنی را هم بو سازد و بعد از آن هر دو را یتیم کرده و تا 24 ساعت صبر می کنیم .بعد از آن روزنامه ای را بر داشته و با خود کار سوراخ هایی را ایجاد می کنیم و بعد روی شان های یکی از کلنی ها می کشیم و امتداد آن را به کناره شان ادامه می دهیم . قاب های کلنی دیگر را برداشته و کنار روزنامه در کندو می گذاریم و بعد از 3 روز روزنامه را بر می داریم و ملکه را را در همان روز ادغام به کلنی توزیع می کنیم .

2-ضعیف در قوی :در اینجا مانند بالا عمل کرده ولی فقط فرق عمل بالا بااین عمل این است که در بالا هردو کلنی یتیم می شدند ولی اینجا فقط کلنی ضعیف یتیم می شود.وبعد از ادغام هم که ملکه در کلنی وجود دارد.

توزیع وتعویض ملکه

در زمان اوایل بهار واوایل پاییز میتوان ملکه را به هر دلیل خوبی می توان تعویض کرد البته باید این را دانست که ملکه بیشتر در بهار مورد پذیرش کلنی است و اگر در این مورد گذر کنیم همین جوری یک ملکه جفت خورده را نمی توان در موقع پاییز پیدا کرد پس چه خوب است که در همان بهار ملکه را تعویض کرد .

در این جا به صورت تولیدی یا خریدن یک ملکه تهیه میکنیم و باید ملکه در قفسه و با سه زنبور ومقداری خمیر شکر باشد .

جمعیت را 24 ساعت قبل یتیم کرده و یا اگر یتیم بوده که هیچ و بعد به سراغ کندو رفته و بعد از برداشتن درب کندوبین 2قاب وسط کندو فاصله ای ایجاد و قفسه ی ملکه رابین 2 قاب گذاشته وبعد از سه روزدرب قفسه راباز کرده و ملکه وارد جمعیت می شود .

(هشدار هیچ وقت نباید مستقیم ملکه را به جمعیت داد چرا که با جمعیت هم بویی نداشته واحتمال 100% می توان داد که ملکه رامی کشند)

سیستم دو ملکه کردن کندو

 

اصولاً این کار در بهار است زیرا کندو ها 1 طبقه به بالا اند و زمانی       می شود که ما نخواهیم کلنی بچه بدهد و ناگهان شاخونی برای بچه دهی کلنی زده و ملکه به دنیا آمده ما در اینجا ملکه ی اصلی را در پایین و ملکه ی جوان را در بالا قرار می دهیم و بین دو طبق یک پنجره مانع عبور ملکه می گذاریم هم چنین برای قوی تر شدن کندو از سیستم دو ملکه ای کندو استفاده می کنیم .

 بچه کندو

 

بچه کندو به دو صورت است  1- طبیعی   2- مصنوعی

1-طبیعی : این نوع گرفتن بچه کندو به دو صورت است اگر بر روی شاخه ای نشسته باشند کارش جدا است و اگر بر تنه ی درخت باشد کارش جدا است

اگر بر روی شاخه نشسته باشد ما بالا ی شاخه را بریده و بچه را تا در کندو می آوریم و در یک تکاندن تمام زنبوران را داخل کندو میریزیم و قاب ها را داخل کندو می چینیم و صبر می کنیم تا زنبوران به داخل کندو بروند و درب کندو را گذاشته وتا آخر غروب در آنجا قرار می دهیم و در آخر کندو را به جای اصلی انتقال می دهند.

ولی اگر بچه به تنه ی درخت چسبیده باشد باید ابتدادید وضعیت چه طور است اگر زیاد بالا بود ودست رسی سخت بود می توان با گرفتن ملکه خاطرات کندوی قبلی به ذهنشان آمده وبه کندوی خود باز گرددند ولی اگر پایین درخت بود یک روش در حد مشکل وجود دارد که اگر نخواستید از روش بالا استفاده کنید .

ابتدا با آبپاش خوب زنبوران را خیس می کنیم وبعد از آن با یک جاروی کاهی (جارو رشتی)زنبوران را به داخل کندو جارو می کنیم و تا غروب صبر    می کنیم تا تمام زنبوران به کندو بروند و در غروب کندو را جا به جا و به منطقه ی مورد نظر می بریم .

بار ها شده که بچه کندو یی گرفته باشیم ولی لجاجت می کند و کندو را ترک می کند در این صورت با دادن شان حاوی لارو به بچه مانع ترک شان می شویم .(بچه کندو یی که از کندو بیرون می آید عسل دانش تا سه روز پر است ونباید به آن شربت و غذا داد زیرا از آن زده شده و کندو را ترک می کنند ولی شما می توانید بعد از سه روز مقداری به آنها غذا بدهید)

مصنوعی:این کار برای کندویی است که جمعیت زیاد داشته وهمه ی قاب هایش مملوء از زنبور باشد و صرفه ی تکثیر مصنوعی را داشته باشد .

ابتدا کندویی آماده و دو عدد قاب ذخیره گرده و عسل داخل آن بگذارید و به سراغ کندوی مادر رفته ودو یا سه قاب در سه حالت تخم ، لارو و شفیره همراه با زنبور هایش برداشته و داخل کندو می بریم ( این را به یاد داشته باشیم که قابی که ملکه روی آن است در کندوی اصلی باشد)یک قاب هم که دارای ذخیره است با زنبورانش به کندو بدهید ودو قاب موم آج شده هم به بچه بدهید و کندو را جای دیگری برد یک ملکه خوب به کلنی توضع کنید.                                             

تصویری از یک بچه کندو

مهاجرت کندوها

زنبور کارگر تا 4الی 5کیلومتر بیشتر نمی تواند پرواز کند ولی اگر بخواهیم مهاجرت دهیم باید در فاصلی ای مهاجرت دهیم که زنبوران منطقه را آشنا نبینند و به جای قبلی برگردند برای همین باید تا 10 کیلومتر فاصله مهاجرت داد

تفاوت زنبور عسل با دیگر حیوانات این است که زنبور عسل گروهی زندگی میکند زیرا همه ی آنها بهم نیاز دارندماهمه ی آنها را جمعیت یا کلنی مینامیم که آنها را در محفظه ای به نام کندو زندگی می کنند .

هرچه تعداد قابها و زنبوران در کلنی بیشتر باشد جمعیت قوی تر است وجمعیت آنها درهر موقع سال متفاوت است .

هیچ زنبور نمی تواند به تنها در خارج کندو بیش از چند ساعت زنده باشد

 تغذیه

 

زنبور عسل 2غذای اصلی دارد: 1-گرده   2-عسل

این مواد به 2طریق صورت می گیرد 1- طبیعی   2- مصنوعی

در تغذیه طبیعی زنبور به جمع آوری شهد و گرده پرداخته ومصرف می کند اگر ما عسل را برای زنبور برنج فرض کنیم گرده چیزی مثل مرغ وگوشت است .

گرده: زنبورعسل گرده ی گل ها را جمع آوری می کند و با انتقال دادن آن ها را به کیسه های کوچکی که به سبد گرده معروف اند و در پا های عقبی این حشره قرار دارند,گرده را به کندو می برند .یک کندو حدوداً در سال می تواند 35 کیلو گرم گرده تولید کند .

عسل:زنبور عسل در رویا رویی با گل علاوه بر گرده مقداری شهد به وسیله خرطومش برداشته و در شکمش آن را به گلوکز و فروکتوز تبدیل می کند ودر کندو این ماده را دیگرزنبوران از طریق اتصال خرطومش با خرطوم زنبور دیگر این ماده را انتقال می دهد وآن ها با انتقال های دیگر به زنبور های دیگر می دهند تا در سلول های مومیشان ذخیره وبعد با بال زدن یا همان دهان به دهان کردن مقدار آب عسل را به 18%میرسانند تا به اندازه مورد نیاز غلیظ شود

ازدیاد

 

ملکه از اول بهار به تخم ریزی فراوان میپردازد وجمعیت کم کم ازدیاد می یابد و هر چه جمعیت زیاد تر باشد تولید محصولات بیشتر است وهم چنین جمعیت از بین نمی رود .افزایش جمعیت به دو صورت است

1-ازیاد داخلی:دراین حال ملکه تخم ریزی فراوان میکند و جمعیت روز به روز در حال افزایش است و این کار در بهار بیشتر ودرتابستان کمتر می شود

2-ازدیاد خارجی:این ازدیاد جمعیت بیشتر در اردیبهشت و خرداد انجام     می شو در اینجا به قدری ازدیاد زیاد شده که جمعیت زیادشده زنبوران کارگر زیادبیکار می شوند و به ساختن سلول ملکه مشغول می شوند .که باعث تولید مثل وتولید یک کلنی دیگر می کنند و ملکه خارج شده از سلول باتعدادی دیگر زنبوران ازکندو بیرون می آیند و دوباره کندو جا برای انجام عملیات دیگری کلنی دارد .

تولید جمعیت جدید در کلنی مادر در هر استان تفاوت دارد ولی در کل می توان گفت این عملیات بیشتر در اردیبهشت و خرداد است .

نژاد ایرانی به قدری بچه دهی را دوست دارد که حتی کلنی ضعیف هم به ساخت سلول ملکه بچه دهی می پردازد و در این هم که هیچ در زمان خشکسالی بازهم کلنی دست به ساخت سلول ملکه بچه دهی بزند که در هر دو موقع باید سلول آنرا خراب کنیم یا سلول را برداشته و از ژله رویال آن استفاده یا برای تولید ملکه استفاده شود .(برای فهمیدن اطلاعات بیشتر به فصل تولید و پرورش ملکه مراجعی کنید)  

تولید ملکه در جمعیت

همان طور که می دانید هر کلنی به یک ملکه احترام وفرمان برداری می کند و تمام خصوصیت جمعیت به آن بستگی دارد ولی ما از کجا بدانیم که جمعیت قصد تعویض ملکه دارد یا تولید بچه ؟

در این موقع باید به جای سلول توجه کنیم : اگر سلول در وسط شان قرار گرفته باشد یعنی کلنی قصد تعویض ملکه دارد و اگر سلول ها در اطراف شان باشد یعنی کلنی قصد بچه دهی دارند .

سلول ملکه:سلول های ملکه مانند یک بادام زمینی در شان وجود دارد .

اگرسلول به صورت سر بسته وجود داشت پستانک یا شاخون می نامیم و اگر سر سلول باز باشد سلول سرباز می گوییم و اگرسلول هنوز به صورت فنجانی کوچک باشد آن را زنگوله می نامیم .

تخم گذاری ملکه

ملکه برای تخم ریزی ابتدا سرش را داخل سلول برده و از تمیز بودن آن مطمئنمی شود وبعد کارگران با بره موم پاشی آن را ضد عفونی می کنند و شکم خود را فرو برده ویک تخم به صورت عمود می گذارد .

دگردیسی

3روزبعد از تخم گذاری ملکه زنبوران از تخم در آمده و به صورت کرم هایی هلالی شکل در آمده و بعد از6روز تغذیه آن ها به وسیله ی ژله رویالی که در روز اول به آنها داده شده بود به لارو درازتبدیل شده وبعد از تنیدن تار به دور خود کارگران موم ساز مومی مخلوط با گرده درب آنرا می بندند و بعد از مدت کمی به شفیره تبدیل شده و شکل سر و سینه وشکم را به خود می گیرند و بعداز چند روز که گذشت کامل شده واز حجره را ترک می کنند .مدت رشد ملکه:16روز، کارگر:21روز،نر:24روز است .

جفت گیری ملکه

ملکه در یک ظهر آفتابی از کندو خارج شده و چند پرواز را شناسایی می کند.

زنبوران نر به طور دسته جمعی دور از زنبورستان در حال پروازند .ملکه در حال پرواز با 4تا 10 زنبور نر جفت گیری میکند و در هنگام ورود به کندو آلت تناسلی آخرین زنبور نر بر پشتش مانده که زنبوران آن را جدا می کنند و بعد از 10 روز ملکه آماده ی تخم گذاری می شود

در هر کندو تعداد زیادی زنبور عسل 60 و 50 هزار ) به سر می برند . که به آنها کُلنی گفته می شود . این زنبورها سه دسته  اند .

زنبور ملکه

ملکه مادر تمام کنی است و قدرت هر کندو و به آن بستگی دارد. ملکه کار تخم گزاری و انتقال صفات اجداد زنبور را به عهده دارد و صفاتی مانند رنگ  زنبوران ، مقاومت در مقابل بیماری ها، قدرت در جمع آوری و تولید عسل، بسیار آرام بودن و کم نیش زن و ...

زنبور کارگر

اکثر جمعیت کندو را تشکیل می دهند . تعداد آنها در هر کندو 60 تا 50 هزار  تا است. مهمترین کارهای زنبوران کارگر عبارتند از :

1-جمع آوری شهد و گرده 2- تولید عسل 3- پرستاری و مواظبت از ملکه

و نوزادان 4- نگهبانی و محافظت از کلنی . چنه ی زنبورهای کارگر از ملکه

کمتر است.

کارگران همان خواهران ملکه اند تخمدان آنها رشد نکرده .

زنبور نر

این زنبوران از تخم بدون نطفه به وجود می آیند . جثه ی آنها از کارگر بزرگتر و در هر کندو از 600 تا 300 زنبور وجود دارد . وظیفه ی اصلی زنبور نر جفت گیری و بارور نمودن ملکه را دارد  و از روز هشتم تولد به بعد می تواند جفت گیری کند.

دلیل اینکه  از تخم بدون نطفه به وجود می آید این است که اصولاً بعضی وقت ها پر اثر مشکلاتی ملکه در  کلنی  فرار می کند و کلنی یتیم می شود و حالا اگر کلنی هنر ساخت سلول ملکه را داشته و ملکه ای جدید  بسازد خوب بوده و کلنی از یتیمی نجات پیدا می کند ولی در مواقعی مثل اواسط بهار تا اوایل پاییز کلنی نمی تواند سلول ملکه بسازد و حالا کندو بی ملکه است. در  اینجا کارگران تخم دان آنها رشد کرده و چون جفت گیری نکرده اند . تخم نر فق می گذارند  اصولاً می توان گفت که این کندو دیگر از بین رفته چرا که زنبور نر فقط برای جت گیری و بخور و بخواب است و  کار دیگر بلد نیست . علائم تشخیص این مشکل 1-بی ملکه بودن جمعیت 2- درب بسته ی مجرات تخم –برآمده تر از کارگران است و این کلنی را باید از بین برد.

به طور کلی تاکنون 4 نوع زنبور در جهان شناخته شده :

1-زنبور عسل معمولی

2- زنبور عسل هندی

3- زنبور عسل درش

4- زنبور عسل کوچک

زنبور عسل هندی

 از زنبورهای معمولی کوچکتر است و در هند، چین و ژاپن وجود دارد . عسل تولیدی آن نسبت به زنبور معمولی نیمه است و در مقابل بیماری هایی چون واروآ و ... مقاوم است.

زنبور عسل درشت : زنبوری بزرگتر از زنبورهای دیگر است . در داخل  کندو نمی ماند و فقط یک شان درست می کند و نمی تواند زمستان را تحمل کند و در هندوستان و چین زندگی می کند.

زنبور عسل کوچک : این زنبور از همه زنبورها کوچک اند و دارای  شان موم است و در داخل کندو و دوست ندارد زندگی کند. در نواحی جنوبی ایران هندوستان زندگی می کنند.

زنبور عسل معمولی : این زنبور عسل در همه جای دنیا به غیر از مناطق قطبی زیاد بوده و در کندو نگهداری می شود و برای تولید عسل استفاده از آن می کنند . در دنیا 25 نژاد از این  نوع زنبور وجود دارد ولی پنج نوع آن مهم تر است که به آن اشاره می کنیم .

 

ایتالیایی یا زرد

اصل این نژاد در ایتالیا بوده . رنگشان زرد و پررنگ است. « تمایل به غارت  از خود نشان می دهند و نژادی آرام زیاد نیش زن نیست » . حداکثر رشد شان بهار است  و تابستان و بعضی اوقات تا اواسط پاییز جمعیتشان ثابت و مقاوم و پایدار است .

غذای زمستانی زیاد نیاز دارند و زمستان های بسیار سرد را نمی توانند تحمل کند.

کار نیولان

نژادی آرام و به ندرت نیش می زند. تولید محصولاتش بسیار دارد. به طوری که در بهار به حدامثر رشد شان رسید و تا حداکثر از گل های موجود استفاده می کند ولی زیاد بچه نمی دهند. راحت روی قابها می نشینند. رنگشان خاکستری و خود را با آب و هوای منطقه ی پرورش خودش خوب مطابقت می دهد و غذای زمستانی کمی می خواهند .

زنبور سیاه

اصل این نژاد اروپای جنوبی است . رنگ بدنشان سیاه است و از لحاظ فعالیت به پای زنبور ایتالیا نمی رسند. در اوایل سال رشد شان کند بوده ولی در تابستان به حداکثر رشدشان می رسند و مدت زیادی قوی باقی می مانند. و در زمستان به غذای نسبتاً زیادی احتیاج دارند.

زنبور قفقازی

اصلیت آنها کوه های مرکزی قفقاز در گرجستان است .

پشتشان حدوداً قهوه ای است  و تا سر حد امکان از نیش زدن خودداری می کنند. تمایل زیاد به جمع آوری بره موم به حدی که باعث اختلال در کار زنبوردار می کند و تمایل کمی به بچه دهی دارد. مصرف غذای زمستانی آنها زیاد است. مزیت این نژاد نسبت به نژادهای این نژاد زمستان های سرد را بزحمت می گذارند.

زنبور مِدا ( ایرانی )

نام مِدا نژاد زنبور ایرانی است که پرفسوری در دانشگاه بُن ( آلمان غربی  ) بر روی این زنبور گذاشت . مِدا نام یکی از پادشاهان حکومت ماد بوده . نام دیگر این نژاد : آپیس مِری فرا بوده و تحت عنوان آپیس مِری فِرا پرسیکا در جهان شناخته شده ، این نژاد بسیار نیش بوده و تمایل زیادی به غارت دارند و تولید بره موم  آنها زیاد است ولی نه به اندازه نژاد قفقازی . تمایل به بچه دهی زیاد از خود نشان می دهند، تا حدی که اگر کندو هم ضعیف باشد . در اردیبهشت و خرداد ماه به حداکثر رشد شان می رسند و زمستان های سخت را خوبی می گذارنند و به غذای کمی در زمستان نیاز دارند.

پیش از انقلاب اسلامی در کشور مرکز پرورش ملکه ای وجود نداشت و به صورت وارداتی با  اسم های فریبنده از استرالیا و آمریکا وارد می شدند که به دروغ آنها ها را با نری مخصوص جفت گیری داده اند  ولی این طور نبود آنها ها را با نری مخصوص جفت گیری داده اند  ولی این طور نبود و به صورت طبیعی ملکه ها جفت گیری و وارد می شدند . این ( هیبریت ) با نژاد ایرانی برخورد و خصوصیت ژنتیکس آن را عوض کردند در حال حاضر باید گفت : « انز » ایرانی کامل از بین رفته است ولی بعضی از کارشناسان احتمال می دهند شاید در بعضی از مناطق صعب العبور شاید بتوان نژاد اصیل ایرانی را یافت .

برای زنبور داری چه کنیم ؟

ابتدا باید زمان خرید کندو را بدانیم . بهمن و اسفند زیرا در این مواقع بخاطر سرما زنبوران از کندو بیرون نمی آیند و جمعیت کم کم رو به کاهش است . در این موقع جمعیت خالص کندو نشان داده می شود.

خصوصیات کندویی که باید بخریم این است که بالای پنج قاب باشد دارای ملکه ی خوب باشد . کندوی آرامی باشد ، بیمار نباشد و تولید محصولش زیاد باشد .

برای کندوهایتان یک آبشخور کوچک که جریان آن تنه نباشد لازم است و ما می توان از چیزی مثل کفی کولر یا ساختن چیزی مثل آن استفاده و پر از آن کنیم و مقدار زیاد چوب خشک انگور هم که به اندازه های حدود 10 سانتیمتر خرد کرده اید داخل آن بریدند تا زنبوران روی آن بنشینند و آب بخورند.

همچنین لازم نیست که از تعداد زیادی کندو استفاده کنیم برای شروع می توان تا 3 کندو خریداری کنیم. مراجعه به کتاب ها و استفاده از تجربه زنبورداران از کارهای مهم است .

نترسیدن از نیش زنبور و تسلط بر اعصاب شرط اصلی زنبورداری است . اگر از نیش زنبور  می ترسید این شغل را انتخاب نکنید .

کندو ها دو نوع وجود دارند :

1- مدرن 2 – بومی

کندوهای بومی

در تمام دنیا تا قبل از سال 1851 م زنبور عسل فقط به شکل کندوی بومی بوده و فقط تولید عسل قابل ذکر بوده همچنین این مقدار عسل مقدار مصرفی خانوار را تأمین می کرده برای همین است که در سالیان پیش مردم می گفتند هر کس عسل در خانه دارد که از بزرگان و سرمایه داران باشند.

انواع کندوی بومی عبارت اند  از سفالی، تنه ای، کدوئی و غیره .

که تنه ای در بیشتر مناطق شمالی به علت وفور چوب وجود داشت و در مناطق مثل اصفهان و یزد کندوهایی از جنس گل رس پخته شده است که بصورت لوله ای در آورده اند. در مناطق کوهستانی مثل کرمانشاه کندوها از نوع کوزه ای بودند مانند کوزه ای آب ولی بسیار بزرگتر در دیواره ی ساختمان ها قرار می دادند و همیشه این کندوها با دما سازگاری داشته . چند سال بعد از آنها کندوهای مکعب مستطیلی درآمد که به سه کندو تبدیل می شد ساخته ولی ساختمان درونی این کندو با کندوهای دیگر تفاوتی نداشت .

همه ی این کندوها برای بازدید فقط مخصوص عسل گیوی اند که با خراب کردن و بریدن هایشان همراه است و برای همین موم هم برداشت می شود ولی جالب این است که بدانید زنبور عسل برای تولید هر ذره موم باید 12 برابر آن عسل مصرف کند.

مشکل های کندوهای بومی ثابت بودن شان آنها بوده و همچنین برای ورود و خروج زنبور کندو باید کارهایی بکند. برای مثال زنبور عسل با برای سنگین از صحرا باز می گردد و باید پرواز خود را طوری تنظیم کنم که مستقیم به داخل کندو برود ولی بعلت سنگینی را قادر نخواهد بود.

کندوهای مدرن

کندوهای مدرن تمامی مشکلات کندوهای بومی را برطرف می کنند مهمترین کندوهای مدرن عبارت اند از :

1-لانگسترون   2- دادانت       3- اسمیت

کندوی لانگستروت :

این کندو در سال 1851 توسط آقای لانگستروت ساخته شد. مدت زمان کوتاهی گذشت که تمام کندوهای جهان به این صورت آمدند در ایران مقدار کمی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی وجود داشت ، بعد از انقلاب با تشویق زنبورداران تمامی کندوهای بومی لانگستروت تبدیل شد .

ولی هنوز شاید 1 یا 2 کلنی بومی در نقاط ایران باشد .

کندوی دادانت :

این کندو در سال 1864 م توسط آقای دادانت ساخته شد. کار آقای دادانت باعث تحولات زیادی در عرصه ی زنبور داری شد و الان فرزندان او بزرگترین مرکز تولید کننده ی ابزار آلات زنبورداری را در جهان دارند .

در نزد کشاورز :

زنبور عسل به خاطر کار گرده افشانی باعث رشد بیشتر محصول می شود.

به طوری که : باغ گیلاسی که بدون زنبور عسل باشد در هر هکتار 170 تن میوه می دهد و با گذاشت چند کندوی زنبور عسل میوه اش در هر هکتار به 520 تن می رسد باغ سیب بدون زنبور عسل 5 تن در هکتار ولی با زنبور عسل 50 تن در هکتار محصول می دهد باغ گلابی با زنبور عسل 6 تن و بدون زنبور عسل 80 تن در هکتار میوه می دهد.

طبق آزمایش دکتر نعمت الله شهرستانی در مزرعه ی آفتابگردان اگر بدون زنبور باشد 30% تخمه ها مغزدار بوده ولی اگر زنبور عسل در آن مزرعه باشد تولیدش به قدری است که 97%  تخمه ها مغزدار بوده اند.

معمولاً در کشور ما زمانی باغداران به زنبور داران اجازه ی ورود به باغشان را می دهند که مقداری پول آن زنبور دار بگیرد ولی در کشورهای پیشرفته این طور نیست و به طوری است که به جایی که زنبور دار پول دستی بدهد پول دستی می گیرد . جالب است بدانید باغداران نیوزیلندی هر سال یک چهارم کلنی های زنبور عسل جهت گرده افشانی را در باغات نگهداری می کنند و سالانه حدود 6000000 دلار به زنبورداران می پردازند .

کشور آمریکا طبق آخرین آمار خود سوددهی زنبور عسل از طریق گرده افشانی و افزایش محصولات کشاورزی را 142 برابر ارزش عسل و موم تولید شده  فید نموده که سالانه حدود 40 میلیارد دلار می باشد .

در نزد مسلمان

شانزدهمین سوره ی قرآن مجید زنبور عسل نام دارد که در آیه ی 68 آن

خداوند می فرمایند از درون آنها شراب بسیار شیرینی که به رنگ های

مختلف بیرون می آید که شفا بخش مردم است .

و همچنین پیامبر اکرم (ص) می فرمایند :

مؤمن مانند زنبورعسل است. همه چیزش نیکوست همان گونه که همه چیز زنبور عسل نیکوست .

پس می توان گفت : زنبور عسل تنها جانور مقدس نزد مسلمان است .

استان یزد دارای تعداد کندو  می باشد که 2 قطب زنبور داری آن شهرستان های مهریز و تفت است. اگر چه استان یزد استانی کم آب است ولی اگر بپذیریم اولین اصل در پرورش زنبور عسل مسئله حمل و نقل است . می توان امیدی داشت بر توسعه این رشته در استان یزد.

زنبورداری در ایران

زنبورداری در ایران

ایران با دارایی مناطق خوش آب و هوا و پکر پذیرایی زنبورداران است. ایران یکی از صادر کنندگان عسل به خاورمیانه می باشد. اما زنبورداران ایرانی مشکلاتی را دارا اند . خشکسالی های پیاپی که از سال 1386 تا 1390 ادامه داشت خوشبختانه سال 1391 سال برکت است . غول خشکسالی از ایران رفته مسئولین امر به طور کامل به زنبورداران رسیدگی نمی کنند چرا باید در خارج تولیدی هر کندو 150 باشد ولی در ایران اینطور نیست

مقدمه

مقدمه

زنبور عسل ، حشره ای طلایی، موجودی مفید که قرن ها با فواید آن آشنا هستیم . زنبور عسل ابتدا مانند دیگرحشرات تلقی می شد ولی از وقتی که انسان انگبین عسل را چشیدند و به طعم و دلچسب آن پی برد. از این رو تصمیم به نگهداری و پرورش آن کرد .

از ابتدای کار انسان با استفاده از کندوهای بومی به نگهداری و پرورش آن پرداخت .

کندو هایی مثل سبدی، تنه درختی، سفالی، و آخرین کندوی بومی کندویی مکعب مستطیلی . تا این که در سال 1851 میلادی شخصی به نام (لانگرستروت )کندوهای مدرنی که به نام خودش کرد ساخت و کار زنبورداری زیاد و شاخه بندی شد که از این رو رو دو نوع دیگر به نام دادانت و نرمال هم ساخته شد. ما در این وبلاگ می خواهیم شما را زنبور عسل و چگونگی طرز ساخت  آن آشنا سازیم .

سید محمود حسینی

14/1/91